Chỉ số WBGT tại nơi làm việc: nhiệt bức xạ, độ ẩm và trung bình theo thời gian

Một nhiệt độ không mô tả hết môi trường làm việc
Tại một xưởng gia công kết cấu, hai vị trí có cùng nhiệt độ không khí vẫn có thể khác về bức xạ từ bề mặt nóng và khả năng bay hơi. Khi một tổ làm việc chuyển giữa sàn ngoài trời, mái che và vùng cạnh thiết bị nóng, việc chỉ ghi nhiệt độ từ ứng dụng thời tiết sẽ bỏ qua những khác biệt cần đánh giá tại chỗ.

WBGT là một chỉ số tổng hợp từ các phép đo nhiệt môi trường. Nó không phải nhiệt độ cơ thể, không phải nhiệt độ bề mặt da và cũng không phải dự báo trực tiếp thời gian một người có thể tiếp tục làm việc. Bài viết giải thích cách tính và cách giữ đúng ý nghĩa của dữ liệu, với toàn bộ ví dụ số do bài tự đặt.

Ba đại lượng đầu vào cần được gọi đúng tên
Đặt T_db là nhiệt độ bầu khô, T_nwb là nhiệt độ bầu ướt tự nhiên và T_g là nhiệt độ cầu đen, cùng tính bằng °C. OSHA mô tả cảm biến cầu đen dùng để phản ánh bức xạ từ mặt trời hoặc các nguồn như máy và kết cấu nóng. [1] Không thay T_g bằng nhiệt độ không khí chỉ vì hai trường đều có đơn vị °C.

NIOSH phân biệt bầu ướt tự nhiên, chịu chuyển động không khí đang có tại nơi đo, với bầu ướt tâm ẩm có dòng không khí cưỡng bức. [2] Vì vậy, một giá trị mang nhãn chung “wet bulb” trên bảng tính tâm ẩm chưa tự trở thành T_nwb dùng trong WBGT. Cần kiểm tra đại lượng mà thiết bị hoặc mô hình thực sự tạo ra.

Công thức và điều kiện sử dụng
Với điều kiện ngoài trời có nắng, biểu thức được National Weather Service trình bày là:

WBGT = 0,7 T_nwb + 0,2 T_g + 0,1 T_db [3]

NIOSH cũng trình bày biểu thức trong nhà WBGT=0,7 T_nwb+0,3 T_g; ở ngoài trời có nắng cần thêm nhiệt độ không khí theo công thức ba thành phần. [2] Trong thực hành, phải chọn chế độ tính tương ứng điều kiện bức xạ và phương pháp đánh giá đang áp dụng. Không suy rằng có mái che đồng nghĩa hoàn toàn không có nguồn nhiệt bức xạ công nghiệp.

Các hệ số không có đơn vị và tổng bằng một. Tuy vậy, chúng không phải tỷ lệ phần trăm năng lượng truyền vào cơ thể. Đó là trọng số của định nghĩa chỉ số. Nói “70% nhiệt đi vào người là do độ ẩm” từ hệ số 0,7 là một diễn giải không được công thức hỗ trợ.

Ví dụ đo ngoài trời
Giả định các số đo cùng thời điểm và vị trí là T_nwb=27 °C, T_g=40 °C, T_db=33 °C. Khi đó WBGT=0,7×27+0,2×40+0,1×33=30,2 °C. Có thể giữ riêng ba phần 18,9; 8,0; 3,3 để kiểm tra phép cộng, nhưng không gọi ba phần này là nhiệt độ của ba vùng cơ thể.

Nếu nhầm nhiệt độ không khí 33 °C vào cả ô cầu đen, kết quả sẽ là 28,8 °C, thấp hơn đúng 1,4 °C. Sai khác bằng 0,2×(40−33). Ví dụ cho thấy việc lấy đúng đại lượng quan trọng hơn việc làm tròn đến hai chữ số thập phân trên màn hình.

Giả định riêng một khu vực trong nhà có T_nwb=26 °C và T_g=30 °C. Biểu thức hai thành phần cho WBGT=27,2 °C. Đây là một bộ đầu vào khác. Không lấy 27,2 so với 30,2 để kết luận mái che chắc chắn làm giảm đúng 3,0 °C ở mọi công trường; môi trường thực cần được đo trước và sau thay đổi.

Độ nhạy của phép tính
Với công thức ba thành phần, thay đổi nhỏ thỏa ΔWBGT=0,7ΔT_nwb+0,2ΔT_g+0,1ΔT_db. Giữ hai số còn lại không đổi, T_nwb tăng 1 °C làm chỉ số tăng 0,7 °C; T_g tăng 5 °C làm tăng 1,0 °C; T_db tăng 5 °C làm tăng 0,5 °C.

Đó là độ nhạy toán học khi thay từng đầu vào. Một biện pháp thực như thay đổi thông gió có thể làm nhiều cảm biến thay đổi đồng thời. Không dùng hệ số 0,7 để dự báo hiệu quả của quạt nếu chưa biết quạt làm T_nwb, T_g và T_db biến đổi thế nào tại vị trí người làm việc.

Đặt giới hạn sai khác đầu vào giả định lần lượt ±0,3; ±0,5; ±0,2 °C. Với các hệ số dương, biên lớn nhất do ba giới hạn cùng chiều là ±(0,7×0,3+0,2×0,5+0,1×0,2)=±0,33 °C. Đây là biên từ những giả thiết đã đặt, không phải độ không đảm bảo mở rộng 95% của thiết bị và không bao gồm sai lệch vị trí đo.

Trung bình phải theo thời gian tiếp xúc
OSHA trình bày trung bình WBGT bằng tổng các tích chỉ số với thời gian tương ứng, chia tổng thời gian; đồng thời yêu cầu số đo đại diện cho điều kiện ở khu vực làm việc. [1] Viết WBGT_avg=Σ(W_i t_i)/Σt_i, trong đó t_i dùng cùng một đơn vị.

Giả định một chu kỳ quan sát có 20 phút ở nơi WBGT=32 °C và 40 phút ở nơi WBGT=27,2 °C. Trung bình là (32×20+27,2×40)/60=28,8 °C. Trung bình số học của hai số là 29,6 °C, cao hơn 0,8 °C vì đã ngầm cho hai nơi cùng thời gian. Chu kỳ này chỉ để minh họa trọng số, không phải lịch làm và nghỉ được khuyến nghị.

Nếu chu kỳ khác là 40 phút ở 32 °C và 20 phút ở 27,2 °C, kết quả tăng thành 30,4 °C dù tập hợp hai địa điểm không đổi. Bảng dữ liệu vì thế cần thời điểm bắt đầu, kết thúc và vị trí đi cùng chỉ số. Có hai giá trị môi trường nhưng thiếu thời gian chưa đủ tính một phơi nhiễm đại diện.

Một số trung bình không giữ lại thứ tự và đỉnh
Hai chuỗi gồm cùng tổng thời gian ở mỗi mức sẽ có cùng trung bình dù trình tự khác nhau. Công thức số học không mô tả quá trình tích nhiệt rồi phục hồi của cơ thể. Không được biến tính chất hoán đổi thứ tự của phép cộng thành khẳng định sinh lý rằng mọi lịch phân bố đều tương đương.

Tương tự, ghép một đoạn rất nóng vào nhiều giờ mát có thể làm số trung bình toàn ca giảm. Điều đó không xóa đoạn rất nóng khỏi hồ sơ. Khoảng thời gian đánh giá cần theo phương pháp đã chọn; nên giữ cả chuỗi gốc và các đoạn quan trọng thay vì chỉ lưu một số duy nhất của cả ngày.

Tải công việc là một trục dữ liệu riêng
NIOSH lưu ý cả nhiệt do công việc và các yếu tố ngoài chỉ số môi trường đều góp vào nguy cơ; riêng WBGT hoặc heat index không đủ làm toàn bộ biện pháp phòng ngừa. [4] Giả định để tính toán rằng hai đoạn 20 và 40 phút có suất chuyển hóa được đánh giá lần lượt 350 W và 150 W. Trung bình theo thời gian là 216,667 W.

Không cộng 216,667 W vào 28,8 °C vì hai đại lượng khác thứ nguyên. Cần giữ cặp dữ liệu môi trường và công việc, rồi đánh giá bằng hệ thống phù hợp với quần áo, mức thích nghi nhiệt và đối tượng làm việc. Cũng không gán 350 W cho một tên nghề cụ thể chỉ từ ví dụ; mức công việc phải được xác định từ hoạt động thực.

Phân biệt với heat index và cách lưu hồ sơ
National Weather Service phân biệt heat index, dựa chủ yếu vào nhiệt độ không khí và độ ẩm với giả thiết bóng râm, với WBGT có xét thêm điều kiện bức xạ và chuyển động không khí. [3] Hai số có cùng nhãn °C vẫn không thể thay thế trong một bảng giới hạn dành cho chỉ số khác.

Hồ sơ nên giữ T_nwb, T_g, T_db, chế độ tính, đơn vị, vị trí, thời gian và trạng thái công việc. Với nhiều địa điểm, ghi riêng các đoạn trước khi tính trung bình. Các ví dụ trên giúp phát hiện sai đơn vị, sai ô dữ liệu và sai trọng số; việc quyết định lịch làm việc, kiểm soát nhiệt và theo dõi người lao động vẫn cần một đánh giá đầy đủ cho hiện trường.

Nguồn tham khảo
[1] OSHA Technical Manual — Section III, Chapter 4: Heat Stress — Occupational Safety and Health Administration, Hoa Kỳ. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Criteria for a Recommended Standard: Occupational Exposure to Heat and Hot Environments, Publication 2016-106 — National Institute for Occupational Safety and Health, 2016. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Wet Bulb Globe Temperature vs Heat Index — National Weather Service — Wichita. Truy cập ngày 09/11/2026.
[4] Heat Safety Tool App (OSHA-NIOSH) — FAQs on heat index and WBGT — Centers for Disease Control and Prevention / NIOSH. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top