Tải ngang tạo cả lực cắt và mômen ở chân giàn
Một lực gió 4 MN ở cao độ lớn và một lực sóng 6 MN gần đáy có tổng lực ngang 10 MN, nhưng đóng góp mômen rất khác nhau. Khi kiểm sơ bộ jacket, cần giữ vị trí tác dụng của từng tải. Cộng tổng lực rồi đặt tại một cao độ tùy chọn sẽ làm mất thông tin quyết định chênh lệch tải nén giữa các hàng chân.
Bài này dùng một giàn giả định để chuyển mômen tại một mặt cắt thành cặp lực đứng giữa hai hàng chân. Phép chuyển là cân bằng tĩnh học theo một phương. Nó không tự xác định tỷ lệ mômen thật đi qua lực dọc, uốn đầu cọc hoặc tương tác đất; các giới hạn ấy được xét riêng ở cuối bài.
Định nghĩa mặt cắt và dấu mômen
Chọn mặt cắt tham chiếu ở đáy biển, trục z dương lên và trục x nằm ngang theo tải môi trường. Hai hàng chân ở x=−B/2 và x=+B/2. Gọi R_L, R_R là tổng phản lực hướng lên của hàng trái và phải. Tải trọng bản thân W hướng xuống tại x=e; lực nổi U hướng lên tại x=x_U.
Với các lực ngang H_j theo +x tại cao độ z_j tính từ mặt cắt, mômen làm tăng phản lực hàng phải được quy ước dương:
N = W−U; M = ΣH_jz_j + We − Ux_U.
N là lực đứng thuần, kN; M là kN·m. Nếu một lực ngang hướng ngược lại, H_j mang dấu âm. Nếu trọng tâm hoặc tâm nổi nằm ở bên trái, tọa độ tương ứng âm. Giữ dấu đến cuối giúp tránh cộng sai các hiệu ứng đang triệt tiêu nhau.
Một ngẫu lực gồm hai lực song song ngược chiều có cùng độ lớn, cách nhau một khoảng vuông góc. Mômen của nó bằng lực nhân khoảng cách và không phụ thuộc điểm lấy mômen. Engineering Statics trình bày tính chất này, đồng thời phân biệt ngẫu lực với mômen của một lực đơn. [1]
Từ mômen đến chênh lệch lực giữa hai hàng
Trong mô hình giả định toàn bộ M được cân bằng bằng lực đứng tại hai hàng, có R_L+R_R=N và (R_R−R_L)B/2=M. Giải được:
R_R = N/2 + M/B; R_L = N/2 − M/B.
Đại lượng M/B là phần tăng ở một hàng và phần giảm ở hàng kia. Chênh lệch giữa hai phản lực bằng 2M/B. Nhầm hai đại lượng này sẽ tạo sai số hệ số hai dù công thức M=Fd vẫn được ghi đúng.
Nếu mỗi hàng có hai chân giống nhau, bố trí đối xứng theo phương vuông góc và không có mômen theo phương ấy, có thể chia tổng hàng cho hai. Nếu chân trong một hàng khác độ cứng hoặc tải lệch tâm hai phương, phải giải phân bố riêng; phương trình hai hàng chưa đủ để chia tới từng chân.
Ví dụ có cả trọng lượng lệch tâm và lực nổi
Giả định B=30 m, W=80.000 kN tại e=+2 m và U=12.000 kN tại x_U=−1 m. Lực gió H₁=4.000 kN đặt tại z₁=85 m; lực sóng tương đương H₂=6.000 kN tại z₂=20 m. Các tải được giả định đồng thời theo cùng chiều, chỉ để minh họa; không suy ra quy tắc tổ hợp tải môi trường từ chúng.
Lực đứng thuần N=68.000 kN. Mômen môi trường là 4.000×85+6.000×20=460.000 kN·m. Trọng lượng lệch tâm góp 160.000 kN·m; lực nổi bên trái góp thêm 12.000 kN·m. Tổng M=632.000 kN·m.
Phần chuyển tải M/B=21.066,667 kN. Tổng hàng phải R_R=55.066,667 kN, hàng trái R_L=12.933,333 kN. Nếu đủ giả định chia đều trong hàng, mỗi chân phải nhận 27.533,333 kN và mỗi chân trái nhận 6.466,667 kN.
Kiểm lại tổng bốn chân bằng 68.000 kN. Lấy hiệu hai tổng hàng nhân 15 m được đúng 632.000 kN·m. Hai phép kiểm phải thực hiện độc lập; chỉ cộng được tổng lực không bảo đảm đúng mômen.
Lực nổi giảm lực đứng nhưng chưa chắc giảm bất lợi
Lực nổi trong ví dụ giảm tải đứng tổng từ 80.000 xuống 68.000 kN, song vị trí bên trái làm tăng mômen theo chiều đang xét. Nếu giữ cùng U nhưng đặt tại x_U=0, M còn 620.000 kN·m; hàng trái nhận 13.333,333 kN. Chuyển tâm nổi sang bên trái đã giảm phản lực hàng trái thêm 400 kN.
Không nên trừ lực nổi khỏi W rồi giữ nguyên tọa độ trọng tâm cũ để tính mọi mômen. Hợp lực đứng thuần có tọa độ x_N=(We−Ux_U)/(W−U)=2,529412 m trong ví dụ. Khi N gần không, biểu diễn bằng tọa độ hợp lực có thể trở nên rất lớn; giữ từng lực và mômen thường rõ hơn.
Đối với kết cấu có khoang kín, ngập nước hoặc khoang thông biển, giá trị U phải theo đúng trạng thái chất lỏng và phạm vi vật thể. Bài không xác định lực nổi thực; nó chỉ minh họa rằng một lực đứng hướng lên cũng cần có tọa độ trong bảng cân bằng.
Khoảng cách hàng chân và độ nhạy
Giữ N và M, nếu B giảm từ 30 xuống 24 m, M/B tăng 25%. Tổng hàng phải thành 60.333,333 kN và hàng trái còn 7.666,667 kN. Nếu B tăng lên 36 m, hai tổng lần lượt 51.555,556 và 16.444,444 kN.
Các thay đổi trên chỉ cô lập cánh tay đòn. Trong jacket thật, tăng bề rộng có thể làm đổi chiều dài thanh, góc chân, diện tích chịu sóng, độ cứng và tải bản thân. Không được dùng kết quả giữ tải cố định để kết luận một thay đổi hình học tổng thể luôn làm thiết kế tốt hơn.
Độ nhạy cục bộ là ∂R_R/∂M=1/B và ∂R_R/∂B=−M/B² khi N giữ nguyên. Đơn vị của đạo hàm thứ nhất là m⁻¹, đạo hàm thứ hai là kN/m. Với B=30 m, tăng M thêm 30.000 kN·m làm tổng hàng phải tăng 1.000 kN, đồng thời hàng trái giảm đúng 1.000 kN.
Ngưỡng lực kéo trong mô hình hai hàng
Nếu N dương và cả hai hàng chỉ được chịu nén, điều kiện của phép tính tuyến tính là |M|≤NB/2. Trong ví dụ NB/2=1.020.000 kN·m, còn M/N=9,294118 m, nhỏ hơn B/2=15 m.
Giả định riêng các lực môi trường cùng nhân hệ số λ, còn W, U và tọa độ giữ nguyên. Khi đó M(λ)=460.000λ+172.000. Hàng trái vừa có phản lực bằng không tại λ=(1.020.000−172.000)/460.000=1,843478.
Đây chỉ là ngưỡng đổi dấu của một mô hình cân bằng đã chọn. Nó không phải hệ số an toàn thiết kế, không biểu diễn xác suất bão và không bảo đảm các thanh hoặc nền chưa đạt giới hạn khác trước đó. Nếu chân và cọc có khả năng truyền kéo, phản lực âm cần được kiểm như tải kéo; không tự đồng nghĩa giàn lật.
Đổi mốc mômen phải đi cùng lực cắt
Tổng lực ngang của ví dụ là H=10.000 kN. Nếu dịch mặt cắt tham chiếu xuống thấp hơn 5 m, riêng phần mômen của các tải ngang tăng H×5=50.000 kN·m. Các mômen của lực đứng không đổi nếu vị trí x của mốc giữ nguyên.
Tuy nhiên, dùng mặt cắt mới để tính lại lực chân còn đòi biết vị trí các chân tại mặt cắt đó, tải phân bố giữa hai mặt cắt và phần mômen do các phần tử truyền qua. Với jacket có chân nghiêng, B có thể thay đổi theo cao độ. Không thể chỉ đổi số M rồi giữ mọi đặc trưng của mặt cắt cũ.
Vì sao toàn bộ mômen không nhất thiết thành cặp lực dọc
Nghiên cứu Purdue được FHWA lưu trữ cho thấy trong các nhóm cọc đã khảo sát, một phần mômen ở đài được truyền thành mômen đầu từng cọc, thay vì hoàn toàn biến thành cặp lực dọc. [2] Kết quả này không phải tỷ lệ dùng chung cho jacket; nó chỉ nhắc rằng đường truyền mômen phải phù hợp mô hình.
Để thấy ảnh hưởng về cân bằng, tự giả định 20% tổng M được chống bằng tổng mômen đầu các chân. Phần còn lại 0,8M làm tổng hàng phải 50.853,333 kN và hàng trái 17.146,667 kN. Tổng mômen đầu là 126.400 kN·m; nếu chia đều bốn chân thì 31.600 kN·m mỗi chân. Tỷ lệ 20% không thể tự chọn trong thiết kế mà cần suy từ độ cứng và liên kết.
Ví dụ thiết kế chính thức của FHWA cũng xét độ ngàm đầu cọc, độ mềm đài và tương tác đất trong phân tích nhóm. [3] Vì thế bảng chuyển mômen thành cặp lực nên được dùng để rà soát cân bằng tổng, phát hiện nhầm mốc hoặc hệ số hai. Mô hình kết cấu đầy đủ mới quyết định lực dọc, lực cắt và mômen thực tại mỗi phần tử.
Nguồn tham khảo
[1] Engineering Statics — Section 4.5, Couples — Daniel W. Baker and William Haynes. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Pile Stability Analysis in Soft or Loose Soils — FHWA/IN/JTRP-2022/24, official report abstract — Yao Wang, Jeehee Lim, Rodrigo Salgado, Monica Prezzi and Jeremy Hunter; Purdue University/FHWA. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] LRFD Steel Girder Superstructure Design Example — Pile Foundation, steps P.12–P.13 — Federal Highway Administration. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.
Một lực gió 4 MN ở cao độ lớn và một lực sóng 6 MN gần đáy có tổng lực ngang 10 MN, nhưng đóng góp mômen rất khác nhau. Khi kiểm sơ bộ jacket, cần giữ vị trí tác dụng của từng tải. Cộng tổng lực rồi đặt tại một cao độ tùy chọn sẽ làm mất thông tin quyết định chênh lệch tải nén giữa các hàng chân.
Bài này dùng một giàn giả định để chuyển mômen tại một mặt cắt thành cặp lực đứng giữa hai hàng chân. Phép chuyển là cân bằng tĩnh học theo một phương. Nó không tự xác định tỷ lệ mômen thật đi qua lực dọc, uốn đầu cọc hoặc tương tác đất; các giới hạn ấy được xét riêng ở cuối bài.
Định nghĩa mặt cắt và dấu mômen
Chọn mặt cắt tham chiếu ở đáy biển, trục z dương lên và trục x nằm ngang theo tải môi trường. Hai hàng chân ở x=−B/2 và x=+B/2. Gọi R_L, R_R là tổng phản lực hướng lên của hàng trái và phải. Tải trọng bản thân W hướng xuống tại x=e; lực nổi U hướng lên tại x=x_U.
Với các lực ngang H_j theo +x tại cao độ z_j tính từ mặt cắt, mômen làm tăng phản lực hàng phải được quy ước dương:
N = W−U; M = ΣH_jz_j + We − Ux_U.
N là lực đứng thuần, kN; M là kN·m. Nếu một lực ngang hướng ngược lại, H_j mang dấu âm. Nếu trọng tâm hoặc tâm nổi nằm ở bên trái, tọa độ tương ứng âm. Giữ dấu đến cuối giúp tránh cộng sai các hiệu ứng đang triệt tiêu nhau.
Một ngẫu lực gồm hai lực song song ngược chiều có cùng độ lớn, cách nhau một khoảng vuông góc. Mômen của nó bằng lực nhân khoảng cách và không phụ thuộc điểm lấy mômen. Engineering Statics trình bày tính chất này, đồng thời phân biệt ngẫu lực với mômen của một lực đơn. [1]
Từ mômen đến chênh lệch lực giữa hai hàng
Trong mô hình giả định toàn bộ M được cân bằng bằng lực đứng tại hai hàng, có R_L+R_R=N và (R_R−R_L)B/2=M. Giải được:
R_R = N/2 + M/B; R_L = N/2 − M/B.
Đại lượng M/B là phần tăng ở một hàng và phần giảm ở hàng kia. Chênh lệch giữa hai phản lực bằng 2M/B. Nhầm hai đại lượng này sẽ tạo sai số hệ số hai dù công thức M=Fd vẫn được ghi đúng.
Nếu mỗi hàng có hai chân giống nhau, bố trí đối xứng theo phương vuông góc và không có mômen theo phương ấy, có thể chia tổng hàng cho hai. Nếu chân trong một hàng khác độ cứng hoặc tải lệch tâm hai phương, phải giải phân bố riêng; phương trình hai hàng chưa đủ để chia tới từng chân.
Ví dụ có cả trọng lượng lệch tâm và lực nổi
Giả định B=30 m, W=80.000 kN tại e=+2 m và U=12.000 kN tại x_U=−1 m. Lực gió H₁=4.000 kN đặt tại z₁=85 m; lực sóng tương đương H₂=6.000 kN tại z₂=20 m. Các tải được giả định đồng thời theo cùng chiều, chỉ để minh họa; không suy ra quy tắc tổ hợp tải môi trường từ chúng.
Lực đứng thuần N=68.000 kN. Mômen môi trường là 4.000×85+6.000×20=460.000 kN·m. Trọng lượng lệch tâm góp 160.000 kN·m; lực nổi bên trái góp thêm 12.000 kN·m. Tổng M=632.000 kN·m.
Phần chuyển tải M/B=21.066,667 kN. Tổng hàng phải R_R=55.066,667 kN, hàng trái R_L=12.933,333 kN. Nếu đủ giả định chia đều trong hàng, mỗi chân phải nhận 27.533,333 kN và mỗi chân trái nhận 6.466,667 kN.
Kiểm lại tổng bốn chân bằng 68.000 kN. Lấy hiệu hai tổng hàng nhân 15 m được đúng 632.000 kN·m. Hai phép kiểm phải thực hiện độc lập; chỉ cộng được tổng lực không bảo đảm đúng mômen.
Lực nổi giảm lực đứng nhưng chưa chắc giảm bất lợi
Lực nổi trong ví dụ giảm tải đứng tổng từ 80.000 xuống 68.000 kN, song vị trí bên trái làm tăng mômen theo chiều đang xét. Nếu giữ cùng U nhưng đặt tại x_U=0, M còn 620.000 kN·m; hàng trái nhận 13.333,333 kN. Chuyển tâm nổi sang bên trái đã giảm phản lực hàng trái thêm 400 kN.
Không nên trừ lực nổi khỏi W rồi giữ nguyên tọa độ trọng tâm cũ để tính mọi mômen. Hợp lực đứng thuần có tọa độ x_N=(We−Ux_U)/(W−U)=2,529412 m trong ví dụ. Khi N gần không, biểu diễn bằng tọa độ hợp lực có thể trở nên rất lớn; giữ từng lực và mômen thường rõ hơn.
Đối với kết cấu có khoang kín, ngập nước hoặc khoang thông biển, giá trị U phải theo đúng trạng thái chất lỏng và phạm vi vật thể. Bài không xác định lực nổi thực; nó chỉ minh họa rằng một lực đứng hướng lên cũng cần có tọa độ trong bảng cân bằng.
Khoảng cách hàng chân và độ nhạy
Giữ N và M, nếu B giảm từ 30 xuống 24 m, M/B tăng 25%. Tổng hàng phải thành 60.333,333 kN và hàng trái còn 7.666,667 kN. Nếu B tăng lên 36 m, hai tổng lần lượt 51.555,556 và 16.444,444 kN.
Các thay đổi trên chỉ cô lập cánh tay đòn. Trong jacket thật, tăng bề rộng có thể làm đổi chiều dài thanh, góc chân, diện tích chịu sóng, độ cứng và tải bản thân. Không được dùng kết quả giữ tải cố định để kết luận một thay đổi hình học tổng thể luôn làm thiết kế tốt hơn.
Độ nhạy cục bộ là ∂R_R/∂M=1/B và ∂R_R/∂B=−M/B² khi N giữ nguyên. Đơn vị của đạo hàm thứ nhất là m⁻¹, đạo hàm thứ hai là kN/m. Với B=30 m, tăng M thêm 30.000 kN·m làm tổng hàng phải tăng 1.000 kN, đồng thời hàng trái giảm đúng 1.000 kN.
Ngưỡng lực kéo trong mô hình hai hàng
Nếu N dương và cả hai hàng chỉ được chịu nén, điều kiện của phép tính tuyến tính là |M|≤NB/2. Trong ví dụ NB/2=1.020.000 kN·m, còn M/N=9,294118 m, nhỏ hơn B/2=15 m.
Giả định riêng các lực môi trường cùng nhân hệ số λ, còn W, U và tọa độ giữ nguyên. Khi đó M(λ)=460.000λ+172.000. Hàng trái vừa có phản lực bằng không tại λ=(1.020.000−172.000)/460.000=1,843478.
Đây chỉ là ngưỡng đổi dấu của một mô hình cân bằng đã chọn. Nó không phải hệ số an toàn thiết kế, không biểu diễn xác suất bão và không bảo đảm các thanh hoặc nền chưa đạt giới hạn khác trước đó. Nếu chân và cọc có khả năng truyền kéo, phản lực âm cần được kiểm như tải kéo; không tự đồng nghĩa giàn lật.
Đổi mốc mômen phải đi cùng lực cắt
Tổng lực ngang của ví dụ là H=10.000 kN. Nếu dịch mặt cắt tham chiếu xuống thấp hơn 5 m, riêng phần mômen của các tải ngang tăng H×5=50.000 kN·m. Các mômen của lực đứng không đổi nếu vị trí x của mốc giữ nguyên.
Tuy nhiên, dùng mặt cắt mới để tính lại lực chân còn đòi biết vị trí các chân tại mặt cắt đó, tải phân bố giữa hai mặt cắt và phần mômen do các phần tử truyền qua. Với jacket có chân nghiêng, B có thể thay đổi theo cao độ. Không thể chỉ đổi số M rồi giữ mọi đặc trưng của mặt cắt cũ.
Vì sao toàn bộ mômen không nhất thiết thành cặp lực dọc
Nghiên cứu Purdue được FHWA lưu trữ cho thấy trong các nhóm cọc đã khảo sát, một phần mômen ở đài được truyền thành mômen đầu từng cọc, thay vì hoàn toàn biến thành cặp lực dọc. [2] Kết quả này không phải tỷ lệ dùng chung cho jacket; nó chỉ nhắc rằng đường truyền mômen phải phù hợp mô hình.
Để thấy ảnh hưởng về cân bằng, tự giả định 20% tổng M được chống bằng tổng mômen đầu các chân. Phần còn lại 0,8M làm tổng hàng phải 50.853,333 kN và hàng trái 17.146,667 kN. Tổng mômen đầu là 126.400 kN·m; nếu chia đều bốn chân thì 31.600 kN·m mỗi chân. Tỷ lệ 20% không thể tự chọn trong thiết kế mà cần suy từ độ cứng và liên kết.
Ví dụ thiết kế chính thức của FHWA cũng xét độ ngàm đầu cọc, độ mềm đài và tương tác đất trong phân tích nhóm. [3] Vì thế bảng chuyển mômen thành cặp lực nên được dùng để rà soát cân bằng tổng, phát hiện nhầm mốc hoặc hệ số hai. Mô hình kết cấu đầy đủ mới quyết định lực dọc, lực cắt và mômen thực tại mỗi phần tử.
Nguồn tham khảo
[1] Engineering Statics — Section 4.5, Couples — Daniel W. Baker and William Haynes. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Pile Stability Analysis in Soft or Loose Soils — FHWA/IN/JTRP-2022/24, official report abstract — Yao Wang, Jeehee Lim, Rodrigo Salgado, Monica Prezzi and Jeremy Hunter; Purdue University/FHWA. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] LRFD Steel Girder Superstructure Design Example — Pile Foundation, steps P.12–P.13 — Federal Highway Administration. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.


