Chia tải cho bốn chân cần thêm điều kiện biến dạng
Một topsides có bốn vị trí đỡ không nhất thiết truyền một phần tư tải xuống mỗi vị trí. Lệch tâm trọng lượng, chênh lệch độ cứng và dịch chuyển gối đều làm thay đổi phản lực. Ba phương trình cân bằng theo phương đứng và hai phương mômen chỉ cho ba điều kiện, trong khi có bốn phản lực chưa biết. Muốn khép kín bài toán cần thêm quan hệ biến dạng.
Bài này dùng số liệu giả định cho một mặt phẳng cứng đặt trên bốn lò xo đứng, như phép kiểm sơ bộ đường truyền tải xuống các chân jacket. Nó không mô tả toàn bộ jacket có giằng, cọc nghiêng và tương tác đất. USACE phân biệt rõ mô hình đài cứng với đài mềm: độ cứng tương đối của kết cấu phía trên và hệ cọc–đất có ảnh hưởng đến phân bố tải. [1]
Khai báo hệ tọa độ và dấu trước khi tính
Chọn gốc tại tâm hình chữ nhật các gối; x, y nằm ngang. Tọa độ gối i là (x_i,y_i). Tải tổng P hướng xuống, tác dụng tại (e_x,e_y). Phản lực R_i dương khi hướng lên, tức lò xo đang chịu nén. Chuyển vị đứng dương hướng xuống.
Với góc xoay nhỏ, chuyển vị mặt phẳng cứng viết thành:
δ_i = w + αx_i + βy_i; R_i = k_iδ_i.
w có đơn vị m, α và β là độ dốc nhỏ không thứ nguyên, k_i có đơn vị kN/m, R_i là kN. α, β được định nghĩa theo độ dốc này; không tự đồng nhất dấu của chúng với các góc xoay vật lý quanh x, y nếu hệ phần mềm dùng quy ước khác.
Tài liệu OpenSees về liên kết cứng mô tả quan hệ chuyển vị có các số hạng khoảng cách nhân góc xoay, đồng thời nêu giả định góc xoay nhỏ. [2] Chỉ buộc mọi gối có cùng chuyển vị đứng sẽ loại bỏ khả năng nghiêng của mặt phẳng, tạo một mô hình khác với mặt phẳng cứng có thể xoay.
Ba phương trình cân bằng dùng trong bài là ΣR_i=P, Σx_iR_i=Pe_x và Σy_iR_i=Pe_y. Hai phương trình sau là tổng mômen bậc nhất của lực đứng theo tọa độ; cách viết này tránh nhầm nhãn mômen quanh trục x với tổng x_iR_i.
Hệ phương trình cho độ cứng bất kỳ
Thế R_i=k_i(w+αx_i+βy_i) vào cân bằng, được ba hàng phương trình:
Σk·w + Σkx·α + Σky·β = P.
Σkx·w + Σkx²·α + Σkxy·β = Pe_x.
Σky·w + Σkxy·α + Σky²·β = Pe_y.
Mỗi tổng chạy qua các gối đang được mô hình hóa. Khi tọa độ hoặc độ cứng không đối xứng, các số hạng liên kết không tự bằng không. Vì vậy công thức chia tải đối xứng không áp trực tiếp cho một bố trí đã đổi chân hoặc một gối mềm hơn.
Độ cứng trong ví dụ là độ cứng tương đương tại mức tải đang xét. Nó không phải sức chịu tải của chân hay cọc. Một lò xo rất cứng vẫn có thể có sức chịu tải giới hạn thấp; ngược lại, chuyển vị lớn không tự xác định cơ chế phá hoại nếu chưa có quan hệ tải–chuyển vị và tiêu chí phù hợp.
Ví dụ bốn gối giống nhau và tải lệch tâm
Giả định các gối lần lượt ở A=(10;8), B=(10;−8), C=(−10;8), D=(−10;−8) m. Nửa khoảng cách theo x là a=10 m, theo y là b=8 m. Cả bốn có k=500.000 kN/m. Tải tổng P=40.000 kN, e_x=1,5 m và e_y=−1,0 m.
Nhờ đối xứng, Σkx=Σky=Σkxy=0. Nghiệm là w=P/(4k)=0,020 m, α=Pe_x/(4ka²)=0,000300 và β=Pe_y/(4kb²)=−0,0003125. Phản lực mỗi chân có thể viết:
R_i = P/4 + Pe_xx_i/(4a²) + Pe_yy_i/(4b²).
Kết quả A=10.250, B=12.750, C=7.250 và D=9.750 kN. Tổng đúng 40.000 kN. Tổng x_iR_i=60.000 kN·m và tổng y_iR_i=−40.000 kN·m, khớp vị trí tải. Chân B nhận 31,875% tổng tải, trong khi C chỉ nhận 18,125%.
Chuyển vị tại A, B, C, D lần lượt 20,5; 25,5; 14,5; 19,5 mm. Hai đường chéo có tổng chuyển vị bằng nhau: δ_A+δ_D=δ_B+δ_C=40 mm. Đây là một phép kiểm tương thích đơn giản của bốn điểm trên mặt phẳng, độc lập với phép kiểm tổng lực.
Giảm độ cứng một chân không có nghĩa chia theo tỷ lệ k
Trong kịch bản độc lập, đưa tải về tâm e_x=e_y=0 và giảm riêng k_A xuống 250.000 kN/m; ba gối còn lại giữ 500.000. Giải hệ ba phương trình cho w=24 mm, α=0,000400 và β=0,000500.
Phản lực trở thành A=8.000, B=12.000, C=12.000 và D=8.000 kN. Gối D có cùng độ cứng với B và C nhưng nhận lực nhỏ hơn, vì mặt phẳng nghiêng. Cách chia P theo k_i/Σk_i sẽ cho ba gối cứng cùng phản lực; nó không thỏa điều kiện mômen của ví dụ này.
Có thể kiểm riêng bằng cân bằng: với tải giữa và hình chữ nhật đối xứng, R_A=R_D=r và R_B=R_C=P/2−r. Điều kiện mặt phẳng đòi R_A/k_A+R_D/k_D=R_B/k_B+R_C/k_C. Thế k_A=k/2 cho 3r=P−2r, tức r=P/5=8.000 kN.
Khi cả bốn k cùng nhân một hệ số, phản lực của trường hợp này không đổi, còn w, α, β chia cho hệ số ấy. Khi chỉ một k đổi, phân bố phản lực cũng đổi. Phân biệt hai phép khảo sát giúp tránh kết luận rằng độ cứng chỉ ảnh hưởng chuyển vị.
Lún cưỡng bức phải xuất hiện trong biến dạng lò xo
Quay về bốn k bằng nhau và tải giữa. Giả định nền dưới A dịch xuống s_A=10 mm, các nền khác đứng yên. Biến dạng nén lò xo khi ấy là δ_i=w+αx_i+βy_i−s_i; không thể dùng chuyển vị mặt phẳng so với mốc cũ làm độ nén trực tiếp.
Nghiệm cho w=22,5 mm, α=0,000250, β=0,0003125. Phản lực A=D=8.750 kN và B=C=11.250 kN. Mỗi thay đổi có độ lớn ks_A/4=1.250 kN. Gối đối diện D cũng giảm lực do điều kiện mặt phẳng và cân bằng, dù nền ngay dưới D không lún.
Đây là chuyển vị cưỡng bức trong một mô hình đàn hồi, không phải dự báo lún thực của đất. Nếu mức lún được suy từ cùng tải đang tính, phải giải bài toán tương tác nhất quán; đưa nó vừa vào độ cứng vừa vào dịch chuyển cưỡng bức có thể đếm đôi một hiệu ứng.
Phản lực âm và loại gối đang được giả định
Với bốn k bằng nhau, đặt e_x=6 m, e_y=4 m. Công thức tuyến tính cho A=21.000, B=11.000, C=9.000 và D=−1.000 kN. Giá trị âm nghĩa mô hình đang yêu cầu lực kéo ở D.
RISA công khai rằng mô hình đài cọc của họ giả định đài cứng và dùng cùng độ cứng dọc cho kéo, nén. [3] Đó là một giả định phân tích cần nhận diện, không phải bằng chứng rằng mọi gối thật đều chịu kéo được. Với cọc có liên kết truyền kéo, cần kiểm cơ chế kéo riêng; với gối chỉ tiếp xúc, phản lực âm không được giữ nguyên.
Nếu giả định các gối chỉ chịu nén và D tách tiếp xúc, giải lại trên A, B, C cho R_A=22.000, R_B=10.000, R_C=8.000 kN. Mặt phẳng tương ứng dự báo chuyển vị tại D là −8 mm so với nền, phù hợp việc nhấc khỏi gối. Chỉ đặt R_D về không mà giữ ba phản lực cũ sẽ sai cả tổng lực lẫn mômen.
Ranh giới của phép kiểm sơ bộ
Mô hình chưa có lực ngang, mômen đầu cọc, giằng jacket, độ mềm topsides, tương tác giữa cọc hay quan hệ đất phi tuyến. USACE khuyến nghị khảo sát độ nhạy đối với độ cứng kết cấu và nền vì những giả định này có thể thay đổi phân bố lực. [1]
Khi chuyển sang mô hình đầy đủ, nên giữ cùng hệ tọa độ, tổng tải và vị trí tác dụng để so phản lực tổng. Nếu mô hình chi tiết khác phép tính sơ bộ, cần tìm cơ chế tạo khác biệt: uốn của khung, cọc nghiêng, độ cứng khác nhau hoặc tiếp xúc thay đổi. Việc khép kín cả cân bằng và tương thích làm phép tính tay hữu ích hơn một bảng chia tải đều thiếu giả định.
Nguồn tham khảo
[1] EM 1110-2-2906 — Design of Pile Foundations, section 4-5 and Figure 4-8 — U.S. Army Corps of Engineers. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Rigid Link — OpenSees Documentation — OpenSees Development Team. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Pile Caps — Design — RISA. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.
Một topsides có bốn vị trí đỡ không nhất thiết truyền một phần tư tải xuống mỗi vị trí. Lệch tâm trọng lượng, chênh lệch độ cứng và dịch chuyển gối đều làm thay đổi phản lực. Ba phương trình cân bằng theo phương đứng và hai phương mômen chỉ cho ba điều kiện, trong khi có bốn phản lực chưa biết. Muốn khép kín bài toán cần thêm quan hệ biến dạng.
Bài này dùng số liệu giả định cho một mặt phẳng cứng đặt trên bốn lò xo đứng, như phép kiểm sơ bộ đường truyền tải xuống các chân jacket. Nó không mô tả toàn bộ jacket có giằng, cọc nghiêng và tương tác đất. USACE phân biệt rõ mô hình đài cứng với đài mềm: độ cứng tương đối của kết cấu phía trên và hệ cọc–đất có ảnh hưởng đến phân bố tải. [1]
Khai báo hệ tọa độ và dấu trước khi tính
Chọn gốc tại tâm hình chữ nhật các gối; x, y nằm ngang. Tọa độ gối i là (x_i,y_i). Tải tổng P hướng xuống, tác dụng tại (e_x,e_y). Phản lực R_i dương khi hướng lên, tức lò xo đang chịu nén. Chuyển vị đứng dương hướng xuống.
Với góc xoay nhỏ, chuyển vị mặt phẳng cứng viết thành:
δ_i = w + αx_i + βy_i; R_i = k_iδ_i.
w có đơn vị m, α và β là độ dốc nhỏ không thứ nguyên, k_i có đơn vị kN/m, R_i là kN. α, β được định nghĩa theo độ dốc này; không tự đồng nhất dấu của chúng với các góc xoay vật lý quanh x, y nếu hệ phần mềm dùng quy ước khác.
Tài liệu OpenSees về liên kết cứng mô tả quan hệ chuyển vị có các số hạng khoảng cách nhân góc xoay, đồng thời nêu giả định góc xoay nhỏ. [2] Chỉ buộc mọi gối có cùng chuyển vị đứng sẽ loại bỏ khả năng nghiêng của mặt phẳng, tạo một mô hình khác với mặt phẳng cứng có thể xoay.
Ba phương trình cân bằng dùng trong bài là ΣR_i=P, Σx_iR_i=Pe_x và Σy_iR_i=Pe_y. Hai phương trình sau là tổng mômen bậc nhất của lực đứng theo tọa độ; cách viết này tránh nhầm nhãn mômen quanh trục x với tổng x_iR_i.
Hệ phương trình cho độ cứng bất kỳ
Thế R_i=k_i(w+αx_i+βy_i) vào cân bằng, được ba hàng phương trình:
Σk·w + Σkx·α + Σky·β = P.
Σkx·w + Σkx²·α + Σkxy·β = Pe_x.
Σky·w + Σkxy·α + Σky²·β = Pe_y.
Mỗi tổng chạy qua các gối đang được mô hình hóa. Khi tọa độ hoặc độ cứng không đối xứng, các số hạng liên kết không tự bằng không. Vì vậy công thức chia tải đối xứng không áp trực tiếp cho một bố trí đã đổi chân hoặc một gối mềm hơn.
Độ cứng trong ví dụ là độ cứng tương đương tại mức tải đang xét. Nó không phải sức chịu tải của chân hay cọc. Một lò xo rất cứng vẫn có thể có sức chịu tải giới hạn thấp; ngược lại, chuyển vị lớn không tự xác định cơ chế phá hoại nếu chưa có quan hệ tải–chuyển vị và tiêu chí phù hợp.
Ví dụ bốn gối giống nhau và tải lệch tâm
Giả định các gối lần lượt ở A=(10;8), B=(10;−8), C=(−10;8), D=(−10;−8) m. Nửa khoảng cách theo x là a=10 m, theo y là b=8 m. Cả bốn có k=500.000 kN/m. Tải tổng P=40.000 kN, e_x=1,5 m và e_y=−1,0 m.
Nhờ đối xứng, Σkx=Σky=Σkxy=0. Nghiệm là w=P/(4k)=0,020 m, α=Pe_x/(4ka²)=0,000300 và β=Pe_y/(4kb²)=−0,0003125. Phản lực mỗi chân có thể viết:
R_i = P/4 + Pe_xx_i/(4a²) + Pe_yy_i/(4b²).
Kết quả A=10.250, B=12.750, C=7.250 và D=9.750 kN. Tổng đúng 40.000 kN. Tổng x_iR_i=60.000 kN·m và tổng y_iR_i=−40.000 kN·m, khớp vị trí tải. Chân B nhận 31,875% tổng tải, trong khi C chỉ nhận 18,125%.
Chuyển vị tại A, B, C, D lần lượt 20,5; 25,5; 14,5; 19,5 mm. Hai đường chéo có tổng chuyển vị bằng nhau: δ_A+δ_D=δ_B+δ_C=40 mm. Đây là một phép kiểm tương thích đơn giản của bốn điểm trên mặt phẳng, độc lập với phép kiểm tổng lực.
Giảm độ cứng một chân không có nghĩa chia theo tỷ lệ k
Trong kịch bản độc lập, đưa tải về tâm e_x=e_y=0 và giảm riêng k_A xuống 250.000 kN/m; ba gối còn lại giữ 500.000. Giải hệ ba phương trình cho w=24 mm, α=0,000400 và β=0,000500.
Phản lực trở thành A=8.000, B=12.000, C=12.000 và D=8.000 kN. Gối D có cùng độ cứng với B và C nhưng nhận lực nhỏ hơn, vì mặt phẳng nghiêng. Cách chia P theo k_i/Σk_i sẽ cho ba gối cứng cùng phản lực; nó không thỏa điều kiện mômen của ví dụ này.
Có thể kiểm riêng bằng cân bằng: với tải giữa và hình chữ nhật đối xứng, R_A=R_D=r và R_B=R_C=P/2−r. Điều kiện mặt phẳng đòi R_A/k_A+R_D/k_D=R_B/k_B+R_C/k_C. Thế k_A=k/2 cho 3r=P−2r, tức r=P/5=8.000 kN.
Khi cả bốn k cùng nhân một hệ số, phản lực của trường hợp này không đổi, còn w, α, β chia cho hệ số ấy. Khi chỉ một k đổi, phân bố phản lực cũng đổi. Phân biệt hai phép khảo sát giúp tránh kết luận rằng độ cứng chỉ ảnh hưởng chuyển vị.
Lún cưỡng bức phải xuất hiện trong biến dạng lò xo
Quay về bốn k bằng nhau và tải giữa. Giả định nền dưới A dịch xuống s_A=10 mm, các nền khác đứng yên. Biến dạng nén lò xo khi ấy là δ_i=w+αx_i+βy_i−s_i; không thể dùng chuyển vị mặt phẳng so với mốc cũ làm độ nén trực tiếp.
Nghiệm cho w=22,5 mm, α=0,000250, β=0,0003125. Phản lực A=D=8.750 kN và B=C=11.250 kN. Mỗi thay đổi có độ lớn ks_A/4=1.250 kN. Gối đối diện D cũng giảm lực do điều kiện mặt phẳng và cân bằng, dù nền ngay dưới D không lún.
Đây là chuyển vị cưỡng bức trong một mô hình đàn hồi, không phải dự báo lún thực của đất. Nếu mức lún được suy từ cùng tải đang tính, phải giải bài toán tương tác nhất quán; đưa nó vừa vào độ cứng vừa vào dịch chuyển cưỡng bức có thể đếm đôi một hiệu ứng.
Phản lực âm và loại gối đang được giả định
Với bốn k bằng nhau, đặt e_x=6 m, e_y=4 m. Công thức tuyến tính cho A=21.000, B=11.000, C=9.000 và D=−1.000 kN. Giá trị âm nghĩa mô hình đang yêu cầu lực kéo ở D.
RISA công khai rằng mô hình đài cọc của họ giả định đài cứng và dùng cùng độ cứng dọc cho kéo, nén. [3] Đó là một giả định phân tích cần nhận diện, không phải bằng chứng rằng mọi gối thật đều chịu kéo được. Với cọc có liên kết truyền kéo, cần kiểm cơ chế kéo riêng; với gối chỉ tiếp xúc, phản lực âm không được giữ nguyên.
Nếu giả định các gối chỉ chịu nén và D tách tiếp xúc, giải lại trên A, B, C cho R_A=22.000, R_B=10.000, R_C=8.000 kN. Mặt phẳng tương ứng dự báo chuyển vị tại D là −8 mm so với nền, phù hợp việc nhấc khỏi gối. Chỉ đặt R_D về không mà giữ ba phản lực cũ sẽ sai cả tổng lực lẫn mômen.
Ranh giới của phép kiểm sơ bộ
Mô hình chưa có lực ngang, mômen đầu cọc, giằng jacket, độ mềm topsides, tương tác giữa cọc hay quan hệ đất phi tuyến. USACE khuyến nghị khảo sát độ nhạy đối với độ cứng kết cấu và nền vì những giả định này có thể thay đổi phân bố lực. [1]
Khi chuyển sang mô hình đầy đủ, nên giữ cùng hệ tọa độ, tổng tải và vị trí tác dụng để so phản lực tổng. Nếu mô hình chi tiết khác phép tính sơ bộ, cần tìm cơ chế tạo khác biệt: uốn của khung, cọc nghiêng, độ cứng khác nhau hoặc tiếp xúc thay đổi. Việc khép kín cả cân bằng và tương thích làm phép tính tay hữu ích hơn một bảng chia tải đều thiếu giả định.
Nguồn tham khảo
[1] EM 1110-2-2906 — Design of Pile Foundations, section 4-5 and Figure 4-8 — U.S. Army Corps of Engineers. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Rigid Link — OpenSees Documentation — OpenSees Development Team. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Pile Caps — Design — RISA. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.


