Phao nổi phụ trợ: lực nâng thuần và lượng chiếm nước

Lượng chiếm nước chưa phải lực nâng dành cho thiết bị

Một phao có thể tích lớn không dành toàn bộ lực nổi cho tải bên ngoài. Một phần lực nổi phải cân bằng trọng lượng bản thân phao, phần vỏ, kẹp và phụ kiện đi cùng. Vì thế, cần tách lực nổi tổng, trọng lượng và lực nâng thuần trước khi so sánh với trọng lượng trong nước của một thiết bị.

Nguyên lý Archimedes cho lực nổi bằng trọng lượng chất lỏng bị vật chiếm chỗ. [1] Trong nước đồng nhất khối lượng riêng ρ, với thể tích ngập thực sự loại trừ nước V_sub, lực nổi B=ρgV_sub. Công thức áp dụng cho cả vật nổi một phần và vật ngập toàn bộ, nhưng V_sub phải là thể tích tương ứng ở trạng thái đang xét.

Chọn ranh giới của cụm phao

Gọi m_b là khối lượng phao, m_a là khối lượng các phụ kiện được tính cùng cụm. Nếu thể tích chiếm nước của phụ kiện có thể bỏ qua hoặc đã được cộng vào V_sub một cách nhất quán, lực nâng thuần hướng lên là:

F_net = ρgV_sub − (m_b+m_a)g

Nếu F_net dương, cụm còn lực hướng lên để truyền sang tải khác qua liên kết. Nếu F_net âm, cụm tự nặng trong nước. Nếu F_net bằng không, mới chỉ cân bằng lực đứng trong mô hình tĩnh; điều đó không chứng minh ổn định góc quay, khả năng giữ độ sâu khi có nhiễu hoặc khả năng chịu tải của điểm nối.

Khối lượng dùng kg, thể tích dùng m³, g dùng m/s² và lực ra N. Một thông số được quảng bá bằng “kg lực nâng” cần hiểu rõ cách quy đổi và điều kiện đo. Khi lập phép tính kỹ thuật, biểu diễn lực bằng N hoặc kN giúp tránh so một khối lượng với một lực mà không thấy thiếu g.

Ví dụ giả định của một module nổi

Chọn V=0,80 m³ khi ngập hoàn toàn, m_b=250 kg, m_a=40 kg, nước ρ=1.025 kg/m³ và g=9,81 m/s². Giả định hình dạng cứng ở trạng thái khảo sát, không thấm nước, khối lượng không đổi; bỏ qua thể tích chiếm nước của phụ kiện. Các số không đại diện một sản phẩm đã được chứng nhận.

Lực nổi tổng B=1.025×9,81×0,80=8.044,2 N. Trọng lượng phao và phụ kiện là (250+40)×9,81=2.844,9 N. Do đó:

F_net = 8.044,2 − 2.844,9 = 5.199,3 N

Lực nâng thuần khoảng 5,1993 kN, tương đương một khối lượng cân bằng 530 kg với cùng g. Con số 820 kg là khối lượng nước bị chiếm chỗ, không phải tải ngoài mà cụm có thể cân bằng. Chênh lệch 290 kg chính là khối lượng phao cùng phụ kiện đã khai báo.

Nếu một bảng dữ liệu đã ghi lực nâng thuần có bao gồm kẹp, không trừ thêm khối lượng kẹp lần nữa. Nếu bảng chỉ ghi lực nổi của phần foam, lại không được giả định rằng toàn bộ phần vỏ và kẹp đã được trừ. Cách xác định ranh giới cụm là dữ liệu đầu vào cần được chốt trước khi nhân số lượng.

Ghép với thiết bị có trọng lượng trong nước

Giả định một thiết bị khác có khối lượng 1.800 kg và thể tích kín ngập 0,30 m³. Bỏ qua dây dẫn và các lực khác, trọng lượng thuần của thiết bị trong nước là W_sub=(1.800−1.025×0,30)×9,81=14.641,425 N. Tỷ số W_sub/F_net≈2,816038.

Theo riêng cân bằng lực tĩnh và giả định mỗi module cùng ngập hoàn toàn, ba module cho 15.597,9 N, dư 956,475 N hướng lên. Hai module không đủ cân bằng thiết bị. Kết quả ba là số nguyên nhỏ nhất của bài toán đại số đã đặt, không phải kết luận chọn ba module cho một chiến dịch lắp đặt thực.

Nếu chọn bốn module với cùng giả định, tổng lực nâng thuần 20.797,2 N và chênh lực hướng lên so với thiết bị là 6.155,775 N. Chênh lực ấy phải được cân bằng bởi phản lực giữ, dây nối hoặc chuyển động của hệ. “Dư nổi” không phải một đại lượng biến mất khỏi hệ lực; nó chuyển thành yêu cầu ở phần liên kết hoặc gây gia tốc khi không được giữ.

Số lượng còn không quyết định phân bố tải. Hai module đặt lệch có thể tạo mômen dù tổng lực đúng. Để tính lực từng dây hoặc kẹp, cần vị trí trọng tâm, tâm lực nổi, hướng dây, độ cứng và trạng thái tiếp xúc. Bài này chỉ cân bằng lực đứng của toàn cụm, chưa giải các phản lực cục bộ.

Khi phao mới ngập một phần

Gọi f=V_sub/V là tỷ lệ thể tích phao ngập, với 0≤f≤1. Lực nâng thuần trở thành F_net(f)=ρgVf−(m_b+m_a)g. Nếu f=0,75, B còn 6.033,15 N và F_net chỉ 3.188,25 N, khác đáng kể 5.199,3 N của trạng thái ngập toàn bộ.

Tỷ lệ thể tích ngập để riêng cụm tự cân bằng là f₀=(m_b+m_a)/(ρV)=290/820≈0,353659. Đây là tỷ lệ thể tích, không tự là tỷ lệ chiều cao nếu phao có tiết diện thay đổi theo cao độ. Một phao hình cầu và một phao thành đứng có quan hệ thể tích–mớn khác nhau.

Orcina mô tả riêng chiều cao để mô hình hóa sự biến đổi lực khi phao xuyên qua mặt nước, bên cạnh hai đầu vào khối lượng và thể tích. [2] Điều này nhấn mạnh rằng nhập thể tích ngập hoàn toàn chưa mô tả đủ quá trình qua mặt thoáng. Với hình dạng thực, cần đường đặc tính V_sub theo độ ngập hoặc hình học tương ứng.

Độ sâu và sự thay đổi thể tích

Trong một chất lỏng đồng nhất, phao cứng đã ngập hoàn toàn có lực nổi ρgV không tăng chỉ vì đưa xuống sâu hơn. Áp suất tuyệt đối tăng trên mọi mặt, nhưng chênh áp theo chiều đứng tạo lực nổi vẫn tương ứng cùng thể tích chiếm nước. Độ sâu có thể ảnh hưởng gián tiếp nếu làm thể tích, khối lượng hoặc tính chất nước thay đổi.

Để khảo sát riêng thể tích, giả định V giảm 2% từ 0,80 xuống 0,784 m³ dưới một trạng thái áp suất nào đó, trong khi khối lượng giữ nguyên. Lực nâng thuần giảm còn 5.038,416 N, tức giảm khoảng 3,094% so với 5.199,3 N ban đầu. Hai phần trăm suy giảm lực nổi tổng có thể thành tỷ lệ suy giảm lớn hơn của lực thuần vì lực thuần là hiệu hai số.

Orcina cho mô tả độ nén của phao bằng môđun nén thể tích. [2] Tuy nhiên, ví dụ giảm 2% ở đây được giả định trực tiếp, không suy từ một môđun hoặc độ sâu cụ thể. Muốn tính theo áp suất cần dữ liệu vật liệu, hình học và mô hình biến dạng phù hợp, kể cả khả năng biến đổi theo thời gian nếu được xét.

Độ nhạy khối lượng, nước và sai khác đo

Nếu khối lượng phao tăng 10% từ 250 lên 275 kg, phụ kiện vẫn 40 kg và thể tích vẫn 0,80 m³, F_net giảm còn 4.954,05 N. Mỗi 1 kg khối lượng tăng trong ranh giới đã chọn làm lực thuần giảm 9,81 N nếu phần chiếm nước không đổi. Nếu vật liệu thêm vào cũng loại trừ nước, phải cộng phần lực nổi tương ứng thay vì dùng ngay độ nhạy này.

Đổi nước từ 1.025 xuống 1.000 kg/m³, giữ hình học và khối lượng, F_net còn 5.003,1 N. Vì vậy một phép thử nổi trong bể nước ngọt cần ghi khối lượng riêng nước để đối chiếu với bài tính nước biển. Không dùng một hệ số quy đổi tùy ý nếu đã biết được ρ của hai trạng thái.

Với mục tiêu lực thuần F_req và khối lượng đã cố định, có thể đảo công thức thành V_req=[F_req/g+m_b+m_a]/ρ. Nhưng khi thiết kế phao lớn hơn, khối lượng vỏ và vật liệu thường cũng thay đổi; phép đảo chỉ đúng nếu m_b và m_a thực sự là các đầu vào cố định. Nó không phải công thức tối ưu hóa kích thước cho một họ sản phẩm.

Dữ liệu cần trước khi dùng kết quả cho một hệ thực

Balmoral liệt kê các phép thử liên quan trực tiếp tới khả năng nổi như xác định uplift, nước thấm vào, suy giảm nổi, nén thủy tĩnh và biến dạng theo thời gian. [3] Các nhóm dữ liệu này cho biết vì sao một phép cân trên cạn chưa đủ đặc trưng lực nâng ở điều kiện làm việc dưới nước.

Một bảng cân bằng có thể được đối chiếu bằng ba cột: khối lượng trong không khí, thể tích chiếm nước tại trạng thái xét và lực thuần. Giữ riêng khối lượng phụ kiện, phần tải được hỗ trợ và các điều kiện độ ngập. Sau khi cân bằng tĩnh khép kín, mới bổ sung mômen, lực thủy động, chuyển động và khả năng truyền tải của liên kết để phân tích toàn hệ.

Nguồn tham khảo
[1] University Physics Volume 1, 14.4: Archimedes’ Principle and Buoyancy — OpenStax — Rice University. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] 3D Buoys: Data — Mass, Volume, Bulk Modulus and Height — Orcina. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Balmoral Subsea Test Centre — Hydrostatic Testing — Balmoral Comtec. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top