Điện áp tại nguồn và tại hồ quang
Một nguồn hàn có thể hiển thị điện áp ổn định nhưng điện áp tại vị trí làm việc thấp hơn. Phần chênh lệch có thể nằm trên cáp, đầu nối và đường dòng điện đi qua vật hàn. Lincoln Electric giải thích rằng điện trở cáp tăng theo chiều dài, gây sụt áp; tăng kích thước phần dẫn có thể giảm hiện tượng này. [1] Muốn xác định nguyên nhân, trước hết phải vẽ đúng mạch kín đang mang dòng.
Bài viết xét một mạch một chiều gần ổn định, dùng các điện trở tập trung để phân tích. Các số liệu hình học, dòng và tiếp xúc đều là giả định. Đây là phép kiểm cân bằng điện áp và tổn hao, không phải bảng cho phép mang tải hay hướng dẫn tự chọn cáp cho hiện trường.
Chiều dài phải gồm cả đường đi và đường về
Gọi L_đi là chiều dài từ nguồn đến mỏ, L_về là chiều dài từ điểm nối trên vật hàn về nguồn. Khi hai đoạn cùng vật liệu, cùng tiết diện và nhiệt độ, tổng chiều dài dẫn điện là L=L_đi+L_về. Khoảng cách thẳng từ máy đến thợ chỉ bằng một phần của đại lượng này. Nếu hai đoạn có tiết diện khác nhau, phải tính điện trở từng đoạn rồi cộng.
Đường đi trong vật hàn cũng có điện trở, nhưng hình học phân tán có thể không tương đương một thanh tròn đơn giản. Trong ví dụ, giả định phần này đã được gộp vào điện trở tiếp xúc tương đương R_c. Khi kiểm thực tế, cần biết vị trí kẹp hồi dòng để xác định những bộ phận nào thực sự nằm trong mạch, tránh mặc nhiên coi toàn bộ kết cấu là cùng một điểm điện thế.
Mô hình điện trở và đơn vị
Với một đoạn dẫn đồng nhất, R=ρL/A. Ở đây R tính bằng Ω, L bằng m, A bằng m² và ρ bằng Ω·m. OpenStax trình bày quan hệ này cùng xấp xỉ tuyến tính ρ(T)=ρ_20[1+α(T−20)] và dữ liệu đồng tại 20°C: ρ_20=1,68×10⁻⁸ Ω·m, α=0,0039/°C. [2]
Để nhập A bằng mm² thuận tiện, có thể dùng ρ_20=0,0168 Ω·mm²/m. Hai cách đổi đơn vị cho cùng kết quả. Trong khoảng nhiệt khảo sát, bỏ qua thay đổi nhỏ của hình học do giãn nở và coi nhiệt độ mỗi đoạn đồng đều. Đây là mô hình vật liệu lý tưởng; điện trở thực của cáp bện còn phụ thuộc cấu tạo và dữ liệu nhà sản xuất.
Mạch có tổng điện trở R_t=ΣR_j+R_c sẽ có sụt áp ΔU=IR_t. Công suất tổn hao điện trở bằng P_R=I²R_t=IΔU, đơn vị W. Đẳng thức sau giúp kiểm chéo bảng tính. Không nên lấy phần trăm điện áp sụt làm trực tiếp phần trăm giảm năng suất hàn, vì đáp ứng hồ quang và bộ điều khiển chưa nằm trong mô hình.
Ví dụ tại hai nhiệt độ
Giả định L_đi=25 m, L_về=15 m, cả hai có A=70 mm². Tổng chiều dài là 40 m. Tại 20°C, điện trở cáp bằng 0,0168×40/70=0,009600 Ω. Chọn R_c=0,000400 Ω, nên tổng mạch là 0,010000 Ω. Với I=300 A, sụt áp bằng 3,000 V và tổn hao bằng 900 W.
Giả định đồng trong cáp đạt nhiệt độ đều 60°C, trong khi R_c vẫn giữ giá trị trên để tách riêng ảnh hưởng của dây. Hệ số nhiệt là 1+0,0039×40=1,156. Điện trở cáp tăng lên 0,0110976 Ω, tổng mạch thành 0,0114976 Ω. Sụt áp mới bằng 3,449280 V và công suất tổn hao bằng 1034,784 W.
Nếu tại thời điểm đó điện áp giữa hai cọc nguồn là 30 V, mô hình cho phần điện áp còn lại sau những điện trở đã tính là 26,550720 V. Chỉ có thể gọi đây là điện áp hồ quang nếu mọi sụt áp khác đã được bao gồm và hai điểm đo phù hợp. Không lấy điện áp không tải để trừ sụt áp ở dòng 300 A, vì đó là hai trạng thái khác nhau.
Nhiệt sinh ra không phải nhiệt độ tự suy được
Nếu duy trì đúng điều kiện 60°C giả định trong 20 phút, năng lượng mất trên mạch điện trở là 1,034784×20/60=0,344928 kWh. Kết quả tính năng lượng không chứng minh rằng cáp sẽ ổn định ở 60°C. Muốn dự đoán nhiệt độ, còn cần trao đổi nhiệt với không khí, cách bố trí, nhiệt dung, lớp cách điện và thời gian mang tải.
Điểm này ngăn một suy luận vòng: không chọn trước nhiệt độ để tính điện trở, rồi dùng công suất vừa tính làm bằng chứng cho chính nhiệt độ ấy. Trong một mô hình nhiệt–điện đầy đủ, nhiệt độ và điện trở phải được giải liên kết hoặc đối chiếu với phép đo phù hợp.
Tăng tiết diện và rút chiều dài có tác dụng khác nhau
Giữ I=300 A, nhiệt độ đồng 60°C và R_c=0,000400 Ω, tăng A từ 70 lên 95 mm² làm sụt áp còn 2,573154 V. Nếu giữ A=70 mm² nhưng giảm tổng chiều dài từ 40 xuống 20 m, sụt áp còn 1,784640 V. Trong cả hai phép so sánh, phần sụt áp tiếp xúc I R_c vẫn bằng 0,120 V.
Do phần tiếp xúc không đổi, giảm một nửa chiều dài không làm toàn bộ sụt áp giảm chính xác một nửa. Tương tự, tăng gấp đôi tiết diện cũng không loại bỏ tổn hao ở kẹp và đầu nối. Khi R_c chiếm tỷ lệ lớn, lợi ích của tăng tiết diện tiếp tục giảm dần. Đây là lý do cần tách các thành phần trong bảng thay vì gộp tất cả thành một “chiều dài cáp tương đương” không rõ nguồn gốc.
Một điện trở nhỏ có thể tập trung nhiệt tại điểm nối
Giả sử một đầu nối riêng có điện trở 0,001 Ω. Ở 300 A, đầu nối đó mất 0,300 V và sinh 90 W ngay tại vùng tiếp xúc. Với vật liệu và nhiệt độ của ví dụ, điện trở ấy tương đương khoảng 3,604 m cáp 70 mm². Tuy nhiên, nhiệt của đầu nối tập trung trong thể tích nhỏ hơn nhiều, nên sự tương đương điện trở không có nghĩa là tương đương nhiệt độ.
Sổ tay Wilhelmsen lưu ý rằng kẹp hồi dòng và đầu nối kém có thể tạo sụt áp đáng kể; việc chọn cáp còn phải xét khả năng mang tải và điều kiện sử dụng. [3] Phân tích nên ghi riêng vị trí sụt áp bất thường. Một kết quả ΔU/I chỉ phản ánh điện trở tương đương ở trạng thái đo, không tự xác định tiếp điểm nào gây ra nó.
Dòng xung: bình phương trung bình khác trung bình bình phương
Xét dạng dòng lý tưởng có 400 A trong 25% chu kỳ và 100 A trong 75% còn lại. Dòng trung bình là 175 A; dòng hiệu dụng là √(0,25×400²+0,75×100²)=217,944947 A. Với R_t=0,0114976 Ω cố định, công suất tổn hao trung bình bằng 546,136 W.
Nếu nhầm dùng bình phương dòng trung bình, kết quả chỉ là 175²R_t=352,114 W. Kết quả đúng lớn hơn khoảng 55,10%. Phép so sánh này chỉ xét phần điện trở và giả định nhiệt độ không dao động đáng kể trong mỗi chu kỳ. Nó không cung cấp khả năng mang tải cho một loại cáp cụ thể và cũng chưa mô tả sụt áp cảm ứng lúc dòng tăng giảm.
Giới hạn với dòng biến thiên và kiểm tại hiện trường
Wilhelmsen phân biệt sụt áp ở AC với trường hợp DC vì ảnh hưởng cảm ứng và bố trí cáp. [3] Do đó công thức ΔU=IR là một phần của mô hình khi dạng dòng biến thiên nhanh; không nên quy mọi chênh lệch điện áp tức thời cho điện trở tiếp xúc. Các điểm đo, băng thông và thời điểm lấy mẫu phải tương thích với câu hỏi đang kiểm.
Một hồ sơ kiểm hữu ích gồm tổng chiều dài từng nhánh, tiết diện phần dẫn, vật liệu, nhiệt độ hoặc điều kiện nhiệt, dòng và điện áp đo đồng thời cùng sơ đồ vị trí đầu nối. Khả năng mang tải, lớp cách điện, chu kỳ làm việc và bảo vệ vẫn phải đối chiếu tài liệu đúng sản phẩm. Phép tính ở đây giúp giải thích tổn hao và xác định dữ liệu còn thiếu, không thay thế các yêu cầu đó.
Nguồn tham khảo
[1] Voltage drop through weld cables — Lincoln Electric. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] University Physics Volume 2, 9.3 Resistivity and Resistance — OpenStax, Rice University. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Maritime Welding Handbook, 14th edition, 2nd revision — Secondary cables, pages 360–363 — Wilhelmsen Ships Service. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.
Một nguồn hàn có thể hiển thị điện áp ổn định nhưng điện áp tại vị trí làm việc thấp hơn. Phần chênh lệch có thể nằm trên cáp, đầu nối và đường dòng điện đi qua vật hàn. Lincoln Electric giải thích rằng điện trở cáp tăng theo chiều dài, gây sụt áp; tăng kích thước phần dẫn có thể giảm hiện tượng này. [1] Muốn xác định nguyên nhân, trước hết phải vẽ đúng mạch kín đang mang dòng.
Bài viết xét một mạch một chiều gần ổn định, dùng các điện trở tập trung để phân tích. Các số liệu hình học, dòng và tiếp xúc đều là giả định. Đây là phép kiểm cân bằng điện áp và tổn hao, không phải bảng cho phép mang tải hay hướng dẫn tự chọn cáp cho hiện trường.
Chiều dài phải gồm cả đường đi và đường về
Gọi L_đi là chiều dài từ nguồn đến mỏ, L_về là chiều dài từ điểm nối trên vật hàn về nguồn. Khi hai đoạn cùng vật liệu, cùng tiết diện và nhiệt độ, tổng chiều dài dẫn điện là L=L_đi+L_về. Khoảng cách thẳng từ máy đến thợ chỉ bằng một phần của đại lượng này. Nếu hai đoạn có tiết diện khác nhau, phải tính điện trở từng đoạn rồi cộng.
Đường đi trong vật hàn cũng có điện trở, nhưng hình học phân tán có thể không tương đương một thanh tròn đơn giản. Trong ví dụ, giả định phần này đã được gộp vào điện trở tiếp xúc tương đương R_c. Khi kiểm thực tế, cần biết vị trí kẹp hồi dòng để xác định những bộ phận nào thực sự nằm trong mạch, tránh mặc nhiên coi toàn bộ kết cấu là cùng một điểm điện thế.
Mô hình điện trở và đơn vị
Với một đoạn dẫn đồng nhất, R=ρL/A. Ở đây R tính bằng Ω, L bằng m, A bằng m² và ρ bằng Ω·m. OpenStax trình bày quan hệ này cùng xấp xỉ tuyến tính ρ(T)=ρ_20[1+α(T−20)] và dữ liệu đồng tại 20°C: ρ_20=1,68×10⁻⁸ Ω·m, α=0,0039/°C. [2]
Để nhập A bằng mm² thuận tiện, có thể dùng ρ_20=0,0168 Ω·mm²/m. Hai cách đổi đơn vị cho cùng kết quả. Trong khoảng nhiệt khảo sát, bỏ qua thay đổi nhỏ của hình học do giãn nở và coi nhiệt độ mỗi đoạn đồng đều. Đây là mô hình vật liệu lý tưởng; điện trở thực của cáp bện còn phụ thuộc cấu tạo và dữ liệu nhà sản xuất.
Mạch có tổng điện trở R_t=ΣR_j+R_c sẽ có sụt áp ΔU=IR_t. Công suất tổn hao điện trở bằng P_R=I²R_t=IΔU, đơn vị W. Đẳng thức sau giúp kiểm chéo bảng tính. Không nên lấy phần trăm điện áp sụt làm trực tiếp phần trăm giảm năng suất hàn, vì đáp ứng hồ quang và bộ điều khiển chưa nằm trong mô hình.
Ví dụ tại hai nhiệt độ
Giả định L_đi=25 m, L_về=15 m, cả hai có A=70 mm². Tổng chiều dài là 40 m. Tại 20°C, điện trở cáp bằng 0,0168×40/70=0,009600 Ω. Chọn R_c=0,000400 Ω, nên tổng mạch là 0,010000 Ω. Với I=300 A, sụt áp bằng 3,000 V và tổn hao bằng 900 W.
Giả định đồng trong cáp đạt nhiệt độ đều 60°C, trong khi R_c vẫn giữ giá trị trên để tách riêng ảnh hưởng của dây. Hệ số nhiệt là 1+0,0039×40=1,156. Điện trở cáp tăng lên 0,0110976 Ω, tổng mạch thành 0,0114976 Ω. Sụt áp mới bằng 3,449280 V và công suất tổn hao bằng 1034,784 W.
Nếu tại thời điểm đó điện áp giữa hai cọc nguồn là 30 V, mô hình cho phần điện áp còn lại sau những điện trở đã tính là 26,550720 V. Chỉ có thể gọi đây là điện áp hồ quang nếu mọi sụt áp khác đã được bao gồm và hai điểm đo phù hợp. Không lấy điện áp không tải để trừ sụt áp ở dòng 300 A, vì đó là hai trạng thái khác nhau.
Nhiệt sinh ra không phải nhiệt độ tự suy được
Nếu duy trì đúng điều kiện 60°C giả định trong 20 phút, năng lượng mất trên mạch điện trở là 1,034784×20/60=0,344928 kWh. Kết quả tính năng lượng không chứng minh rằng cáp sẽ ổn định ở 60°C. Muốn dự đoán nhiệt độ, còn cần trao đổi nhiệt với không khí, cách bố trí, nhiệt dung, lớp cách điện và thời gian mang tải.
Điểm này ngăn một suy luận vòng: không chọn trước nhiệt độ để tính điện trở, rồi dùng công suất vừa tính làm bằng chứng cho chính nhiệt độ ấy. Trong một mô hình nhiệt–điện đầy đủ, nhiệt độ và điện trở phải được giải liên kết hoặc đối chiếu với phép đo phù hợp.
Tăng tiết diện và rút chiều dài có tác dụng khác nhau
Giữ I=300 A, nhiệt độ đồng 60°C và R_c=0,000400 Ω, tăng A từ 70 lên 95 mm² làm sụt áp còn 2,573154 V. Nếu giữ A=70 mm² nhưng giảm tổng chiều dài từ 40 xuống 20 m, sụt áp còn 1,784640 V. Trong cả hai phép so sánh, phần sụt áp tiếp xúc I R_c vẫn bằng 0,120 V.
Do phần tiếp xúc không đổi, giảm một nửa chiều dài không làm toàn bộ sụt áp giảm chính xác một nửa. Tương tự, tăng gấp đôi tiết diện cũng không loại bỏ tổn hao ở kẹp và đầu nối. Khi R_c chiếm tỷ lệ lớn, lợi ích của tăng tiết diện tiếp tục giảm dần. Đây là lý do cần tách các thành phần trong bảng thay vì gộp tất cả thành một “chiều dài cáp tương đương” không rõ nguồn gốc.
Một điện trở nhỏ có thể tập trung nhiệt tại điểm nối
Giả sử một đầu nối riêng có điện trở 0,001 Ω. Ở 300 A, đầu nối đó mất 0,300 V và sinh 90 W ngay tại vùng tiếp xúc. Với vật liệu và nhiệt độ của ví dụ, điện trở ấy tương đương khoảng 3,604 m cáp 70 mm². Tuy nhiên, nhiệt của đầu nối tập trung trong thể tích nhỏ hơn nhiều, nên sự tương đương điện trở không có nghĩa là tương đương nhiệt độ.
Sổ tay Wilhelmsen lưu ý rằng kẹp hồi dòng và đầu nối kém có thể tạo sụt áp đáng kể; việc chọn cáp còn phải xét khả năng mang tải và điều kiện sử dụng. [3] Phân tích nên ghi riêng vị trí sụt áp bất thường. Một kết quả ΔU/I chỉ phản ánh điện trở tương đương ở trạng thái đo, không tự xác định tiếp điểm nào gây ra nó.
Dòng xung: bình phương trung bình khác trung bình bình phương
Xét dạng dòng lý tưởng có 400 A trong 25% chu kỳ và 100 A trong 75% còn lại. Dòng trung bình là 175 A; dòng hiệu dụng là √(0,25×400²+0,75×100²)=217,944947 A. Với R_t=0,0114976 Ω cố định, công suất tổn hao trung bình bằng 546,136 W.
Nếu nhầm dùng bình phương dòng trung bình, kết quả chỉ là 175²R_t=352,114 W. Kết quả đúng lớn hơn khoảng 55,10%. Phép so sánh này chỉ xét phần điện trở và giả định nhiệt độ không dao động đáng kể trong mỗi chu kỳ. Nó không cung cấp khả năng mang tải cho một loại cáp cụ thể và cũng chưa mô tả sụt áp cảm ứng lúc dòng tăng giảm.
Giới hạn với dòng biến thiên và kiểm tại hiện trường
Wilhelmsen phân biệt sụt áp ở AC với trường hợp DC vì ảnh hưởng cảm ứng và bố trí cáp. [3] Do đó công thức ΔU=IR là một phần của mô hình khi dạng dòng biến thiên nhanh; không nên quy mọi chênh lệch điện áp tức thời cho điện trở tiếp xúc. Các điểm đo, băng thông và thời điểm lấy mẫu phải tương thích với câu hỏi đang kiểm.
Một hồ sơ kiểm hữu ích gồm tổng chiều dài từng nhánh, tiết diện phần dẫn, vật liệu, nhiệt độ hoặc điều kiện nhiệt, dòng và điện áp đo đồng thời cùng sơ đồ vị trí đầu nối. Khả năng mang tải, lớp cách điện, chu kỳ làm việc và bảo vệ vẫn phải đối chiếu tài liệu đúng sản phẩm. Phép tính ở đây giúp giải thích tổn hao và xác định dữ liệu còn thiếu, không thay thế các yêu cầu đó.
Nguồn tham khảo
[1] Voltage drop through weld cables — Lincoln Electric. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] University Physics Volume 2, 9.3 Resistivity and Resistance — OpenStax, Rice University. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Maritime Welding Handbook, 14th edition, 2nd revision — Secondary cables, pages 360–363 — Wilhelmsen Ships Service. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.


