Tấm kê kích thủy lực: áp lực tiếp xúc và độ lệch tâm

Một lực kích đi qua nhiều diện tích tiếp xúc
Áp lực dầu trong xi lanh, áp lực dưới đáy kích và áp lực truyền xuống nền là ba đại lượng khác nhau. Một tấm kê có diện tích lớn làm giảm giá trị trung bình N/A, nhưng chỉ phát huy được diện tích ấy nếu cấu hình truyền lực và độ cứng cho phép.

Enerpac yêu cầu đáy xi lanh được đỡ đầy đủ, mặt yên tiếp xúc với tải và đường truyền lực tránh gây tải ngang lên xi lanh. [1] Lệch tâm của cả kích so với tấm kê cần được phân biệt với tải lệch khỏi trục piston: trường hợp thứ nhất gây phân bố áp lực không đều dưới tấm; trường hợp thứ hai còn tác động trực tiếp tới xi lanh.

Bài này dùng một ví dụ giả định để nối cân bằng áp lực với kiểm uốn một dải tấm. Không có giá trị tải hoặc chiều dày nào dưới đây là cấu hình lắp đặt được chấp thuận cho một mẫu kích cụ thể.

Khai báo các mặt truyền tải
Giả định lực đứng N=600 kN truyền qua đáy kích tròn đường kính D=0,30 m. Áp lực trung bình tại giao diện ngay dưới đáy kích là:

p_kích=4N/(πD²)=8.488,264 kPa

Tức khoảng 8,488 MPa, chưa kể phân bố cục bộ không đều. Đây không phải áp lực thủy lực bên trong xi lanh, vì đường kính đáy ngoài không phải đường kính hữu hiệu của piston.

Giả định tiếp một khối truyền tải đủ cứng nhận kích và truyền xuống tấm kê trên dải chữ nhật rộng s=0,30 m, kéo hết chiều dài L=1,00 m. Diện tích mặt trên được phân tải lúc này bằng 0,30 m²; áp lực trung bình trên dải là 2.000 kPa. Khả năng phân tải của khối này là giả thiết riêng, phải kiểm khi thiết kế thật.

Tấm kê dưới cùng rộng B=1,20 m theo trục x và dài L=1,00 m theo trục y. Dải đặt tải có tâm lệch e=0,10 m theo x, không lệch theo y. Tổng tải giả định 600 kN đã đại diện cho lực đứng tại mặt đang xét; bỏ qua các thành phần tự trọng nhỏ ngoài giá trị ấy để ví dụ tập trung vào phân phối tải.

Áp lực trung bình chưa thể hiện độ lệch tâm
Diện tích đáy tấm là BL=1,20 m² nên p̄=500 kPa. DICA chỉ ra rằng đặt chân đỡ lệch tâm làm tập trung áp lực về một phía; mức phân bố còn phụ thuộc vật liệu và kết cấu tấm. [2]

Trước hết thử mô hình tấm đủ cứng, toàn đáy tiếp xúc và áp lực biến thiên tuyến tính theo x. Lấy gốc tại tâm tấm, x từ −B/2 đến B/2. Đặt p(x)=p̄+kx. Cân bằng lực và mômen cho:

p̄=N/(BL)

k=12Ne/(LB³)

Ở đây p tính bằng kPa, k bằng kPa/m khi N tính bằng kN. Tích phân p trên đáy phải bằng N, còn tích phân xp phải bằng Ne. Với số liệu đã chọn, k=416,666667 kPa/m, áp lực tại hai mép là 250 và 750 kPa.

Lấy N chia toàn bộ diện tích chỉ cho 500 kPa, thấp hơn áp lực mép lớn nhất một phần ba. Cả ba giá trị đều chưa thể so với một sức chịu tải nền nếu chưa xác định điều kiện địa chất, trạng thái nước, chiều sâu lớp chịu tải và tiêu chí lún tương ứng.

Giới hạn của giả thiết toàn đáy tiếp xúc
Trong mô hình tuyến tính một phương, áp lực nhỏ nhất không âm khi |e|≤B/6. Với B=1,20 m, ngưỡng hình học là 0,20 m. Đây là điều kiện cho dạng phân bố đang giả định, không phải tiêu chí tổng quát về an toàn của tấm kê.

Nếu e=0,25 m, công thức trên trả một mép −125 kPa. Nền không thể kéo tấm xuống để tạo giá trị ấy. Phải giải lại vùng tiếp xúc chỉ chịu nén; không được đặt áp lực âm thành không rồi giữ nguyên mọi giá trị còn lại vì cân bằng lực và mômen sẽ bị thay đổi.

Ngay khi áp lực tính ra đều dương, toàn bộ diện tích vẫn chưa chắc tham gia. Tấm cong, mặt nền lồi, lớp kê cục bộ hoặc độ cứng tấm nhỏ có thể làm phân bố khác xa một mặt phẳng. DICA phân biệt sức bền chống phá hỏng với độ cứng chống biến dạng; có đủ sức bền chưa chứng minh được khả năng phân tải trên toàn diện tích. [3]

Dùng áp lực thử để kiểm uốn ngoài dải đặt tải
Ta tiếp tục với e=0,10 m, lấy phân bố tuyến tính đã tính làm một tải thử. Đây là bước kiểm cơ học có điều kiện; kết quả uốn không tự chứng minh giả thiết phân bố đúng. Nếu độ võng đáng kể, phải xét lại tương tác tấm–nền.

Do dải truyền tải được giả định chạy hết L và áp lực không đổi theo y, có thể xét một dải tấm rộng 1 m theo y. Bỏ qua hiệu ứng tấm hai phương. Hai mép dải tải phía trên ở x_L=e−s/2=−0,05 m và x_R=e+s/2=0,25 m.

Phần tấm vươn ra bên trái dài a_L=0,55 m; bên phải dài a_R=0,35 m. Áp lực dưới đáy ngay tại hai tiết diện đó lần lượt p_L=479,166667 và p_R=604,166667 kPa.

Lấy mômen của áp lực trên mỗi phần vươn đối với mép dải tải cho:

m_L=p_La_L²/2−ka_L³/3

m_R=p_Ra_R²/2+ka_R³/3

m có đơn vị kN·m trên mỗi mét chiều dài. Dấu khác nhau vì áp lực giảm dần khi đi về mép trái nhưng tăng dần khi đi về mép phải. Kết quả là m_L=49,366319 và m_R=42,960069 kN·m/m.

Mép phải có áp lực nền lớn hơn nhưng mômen uốn của phần vươn trái lại lớn hơn do cánh tay đòn dài hơn. Chỉ nhìn vào vị trí áp lực cực đại sẽ bỏ qua vùng cần kiểm uốn khác.

Hai kết quả trên chưa đại diện mọi tiết diện của cả tấm. Cần xét vùng dưới dải truyền tải, phân bố lực xuống từ khối kê, lực cắt và các hiệu ứng cục bộ. Nếu khối kê trên chỉ tiếp xúc một vùng ngắn theo y, mô hình dải một phương cũng phải được thay đổi.

Chiều dày ảnh hưởng ứng suất và độ cứng theo hai lũy thừa khác nhau
Với dải đơn vị có chiều dày t, môđun chống uốn trên một mét là t²/6. Ứng suất đàn hồi do m được tính bằng 6m/t², với hệ đơn vị thống nhất.

Giả định t=40 mm. Hai ứng suất tính tại các tiết diện ngoài dải tải là 185,123698 và 161,100260 MPa. Nếu tăng lên 50 mm nhưng tạm giữ nguyên phân bố áp lực, các giá trị giảm còn 118,479167 và 103,104167 MPa, bằng 64% kết quả trước.

Trong cùng mô hình dải, EI tỷ lệ với t³. Tăng chiều dày từ 40 lên 50 mm làm độ cứng tăng 1,953125 lần; với cùng tải và điều kiện đỡ, phần biến dạng do uốn còn khoảng 51,2%. Khi mô hình nền tương tác được đưa vào, áp lực có thể phân phối lại, nên không chỉ nhân ứng suất cũ rồi kết thúc.

Chưa có mác vật liệu, điều kiện liên kết hay tiêu chí thiết kế trong ví dụ; vì thế các ứng suất này không được gắn nhãn đạt hoặc không đạt. Đối với tấm ghép nhiều lớp, cũng không được coi tổng chiều dày là một tấm liền nếu chưa có cơ chế truyền cắt để các lớp cùng làm việc.

Độ nhạy với sai lệch vị trí đặt kích
Giữ N, B và L nhưng tăng e từ 0,10 lên 0,12 m. Áp lực mép tăng từ 750 lên 800 kPa, trong khi mép còn lại giảm từ 250 xuống 200 kPa. Mỗi 20 mm dịch chuyển ở cấu hình này làm chênh lệch áp lực mép thay đổi rõ rệt dù diện tích và lực kích không đổi.

Với tải đúng tâm e=0, hai phần vươn đều dài 0,45 m và mômen mỗi bên bằng 50,625 kN·m/m. Giá trị ấy hơi lớn hơn mômen trái ở e=0,10 m, trong khi áp lực cực đại của trường hợp đúng tâm lại nhỏ hơn. Vì vậy các chỉ tiêu nền, tấm và xi lanh phải được kiểm đồng thời; không có một đại lượng đơn lẻ đại diện mọi trạng thái.

Các thông tin cần nối vào biện pháp kích
IPAF nêu rõ việc xác định tấm phân tải cần đi cùng đánh giá nền và khả năng tấm chống biến dạng, phân bố tải. [4] Công cụ của tổ chức này dành cho nền chân chống thiết bị nâng người; không lấy kích thước khuyến nghị của nó làm thiết kế cho kích module 600 kN trong ví dụ.

Hồ sơ thực tế cần thể hiện lực lớn nhất tại từng kích theo từng bước, diện tích đáy kích, khối truyền tải trên tấm, kích thước và vật liệu tấm, vị trí lệch cho phép, nền hoặc kết cấu đỡ bên dưới. Cần ghi riêng trường hợp chỉ còn một phần kích tiếp xúc trong chuyển bước và trạng thái lún không đều.

Một bảng có N/A hữu ích để bắt đầu so sánh diện tích. Bảng có thêm cân bằng mômen và kiểm uốn có điều kiện giúp phát hiện những giả thiết chưa được chứng minh, trước khi chuyển sang mô hình tiếp xúc, thử tải hoặc xác nhận của đơn vị thiết kế biện pháp.

Nguồn tham khảo
[1] Safety Handbook for Hydraulic Cylinders — Enerpac. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Keeping Outrigger Loads Centered — DICA. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Stiffness vs. Strength: Critical Differences for Safe Lifting Operations — DICA. Truy cập ngày 09/11/2026.
[4] Spreader Pad Calculator — Outrigger Foundations — International Powered Access Federation. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top