Tần số riêng khung giàn: mô hình một bậc tự do và khối lượng thêm

Một tần số riêng chỉ có ý nghĩa khi khối lượng và độ cứng cùng mô hình
Ước tính tần số riêng của giàn bằng √(k/m) là phép tính ngắn. Phần khó hơn là xác định k và m đang đại diện chuyển động nào. Tổng khối lượng trong sổ vật tư, khối lượng tổng quát của một dạng dao động và khối lượng tham gia theo một hướng kích động không phải cùng một đại lượng.

Bài này xây dựng mô hình giả định một tọa độ ngang cho khung giàn, kể cả khối lượng thêm của nước. Nó phục vụ kiểm tra độ nhạy và tính nhất quán. Kết quả không thay thế phân tích nhiều dạng dao động, đặc biệt khi chuyển động xoắn, đất nền hoặc liên kết tạo thêm các dạng gần nhau.

Phương trình một bậc tự do
Gọi q(t) là chuyển vị ngang tại đỉnh, đo từ vị trí cân bằng. Phương trình không cản, không tải cưỡng bức là m*q¨+k*q=0. Dấu sao dùng để chỉ đại lượng tổng quát theo tọa độ q, không phải phép nhân trong tên biến.

ω_n = √(k*/m*); f_n = ω_n/(2π); T_n = 2π/ω_n.

m* có đơn vị kg, k* là N/m; ω_n là rad/s, f_n là Hz và T_n là s. Giáo trình OE3035 của IIT Madras trình bày quan hệ này cho hệ lò xo–khối lượng và phân biệt đáp ứng tự do với đáp ứng có kích động. [1] Trong miền tuyến tính, biên độ ban đầu không làm đổi ω_n.

Nếu m nhập theo t trong khi k theo N/m, tần số sẽ lớn sai √1000 lần. Nếu kết quả phần mềm ghi rad/s mà người đọc so trực tiếp với tần số sóng theo Hz, sai lệch thêm hệ số 2π. Cần giữ cả ba cột ω, f và T trong bảng kiểm.

Tại sao khối lượng phân bố phải nhân bình phương dạng chuyển vị
Giả định chuyển vị ngang tại cao độ z là u(z,t)=φ(z)q(t), với φ tại đỉnh bằng 1. Khi ấy vận tốc là φq˙. Động năng của phần khối lượng nhỏ dm bằng ½dm·φ²q˙². Cộng toàn bộ cho:

m* = Σm_iφ_i² + ∫φ(z)² μ(z) dz.

μ là khối lượng trên đơn vị chiều dài, kg/m. Với hệ ma trận, biểu thức tương ứng là m*=φᵀMφ. Tài liệu OpenSees ghi rõ khối lượng tổng quát, khối lượng tổng và khối lượng tham gia được tính riêng, đồng thời khối lượng tổng quát phụ thuộc cách chuẩn hóa dạng dao động. [2]

Bình phương φ xuất hiện từ động năng, không phải từ một hệ số hiệu chỉnh tùy ý. Một thiết bị tại nơi chuyển động bằng 40% chuyển vị đỉnh góp 0,16 lần khối lượng vào m* theo q. Điều này không có nghĩa 84% vật chất biến mất; nó chỉ phản ánh thiết bị chuyển động chậm hơn điểm tham chiếu trong dạng đang xét.

Mô hình khối lượng giả định của khung giàn
Xét chiều cao mô hình H, lấy dạng thử φ=z/H từ đáy z=0 đến đỉnh z=H. Đây là dạng tuyến tính được chọn để minh họa một biến dạng ngang kiểu cắt, không khẳng định là dạng riêng chính xác của jacket hoặc dầm công xôn có chân ngàm.

Giả định topsides tập trung tại đỉnh có m_T=2.400.000 kg. Phần kết cấu còn lại có tổng m_J=1.200.000 kg phân bố đều theo chiều cao. Do tích phân trung bình của (z/H)² trên 0 đến H bằng 1/3, khối lượng tổng quát khô là m_s*=m_T+m_J/3=2.800.000 kg.

Tổng khối lượng vật lý khô bằng 3.600.000 kg, nhưng m_s* theo q chỉ bằng 2.800.000 kg. Dùng tổng khối lượng cùng k* được xây theo dạng φ sẽ ghép hai mô hình không nhất quán. Nếu muốn dồn mọi khối lượng về đỉnh, cần chấp nhận đó là một mô hình khác và đánh giá sai số của nó.

Giả định năng lượng biến dạng của cùng dạng thử được biểu diễn bằng ½k*q² với k*=24.000.000 N/m. Giá trị này được đặt cho ví dụ, chưa suy từ hình học thật. Một phép hiệu chỉnh tĩnh có lực tổng quát 480 kN và q=20 mm cũng cho tỷ số 24 MN/m, nhưng chỉ có thể dùng nếu trường biến dạng và cách đặt lực tương thích với q đã chọn.

Khối lượng thêm không phải trọng lượng nước treo lên giàn
Khi kết cấu gia tốc trong nước, trường chuyển động của nước tạo lực quán tính thủy động. MIT mô tả khối lượng thêm như quan hệ giữa gia tốc theo một hướng và lực theo một hướng; trong trường hợp tổng quát đó là ma trận. [3] Nó có thể phụ thuộc hình học và hướng chuyển động, nên không mặc nhiên bằng toàn bộ khối lượng nước chiếm chỗ.

Trong ví dụ, tự giả định khối lượng thêm tương đương phân bố đều là m_A=900.000 kg trên chiều cao đang xét, theo đúng phương ngang và dạng thử. Đóng góp tổng quát là m_a*=m_A/3=300.000 kg. Tổng m*=3.100.000 kg.

Đây là đầu vào giả định, không phải hệ số thủy động được đề xuất. Với một giàn thực, chỉ các phần ướt phù hợp mới được tích phân; phân bố theo cao độ, hướng thanh và các số hạng liên kết phải theo mô hình thủy động đang sử dụng.

Không lấy trọng lượng kết cấu trừ lực nổi rồi chia g để tạo khối lượng quán tính. Lực nổi tham gia cân bằng và có thể tham gia độ cứng phục hồi; khối lượng quán tính vật rắn vẫn gắn với lượng vật chất. Khối lượng thêm của nước đi vào quán tính theo một cơ chế riêng.

Tính tần số khô và khi có khối lượng thêm
Với m_s*=2.800.000 kg và k*=24 MN/m, ω_n,khô=2,927700 rad/s, f_n,khô=0,465958 Hz và T_n,khô=2,146116 s.

Khi thêm m_a*=300.000 kg, ω_n=2,782433 rad/s, f_n=0,442838 Hz và T_n=2,258162 s. Tần số giảm khoảng 4,96%, còn chu kỳ tăng khoảng 5,22%. Hai tỷ lệ không bằng nhau vì f và T là nghịch đảo.

Nếu cộng thẳng toàn bộ 3,6 triệu kg kết cấu với 0,9 triệu kg nước thành 4,5 triệu kg rồi giữ k* cũ, sẽ tính T=2,720699 s. Con số lớn hơn không mặc nhiên bảo thủ cho mọi đáp ứng: chuyển tần số gần hoặc xa vùng kích động có thể làm biên độ tăng hoặc giảm tùy trường hợp.

Thêm thiết bị và giảm độ cứng là hai thay đổi độc lập
Giả định thêm thiết bị 300.000 kg tại đỉnh, giữ k* và dạng φ. Khối lượng tổng quát thành 3.400.000 kg; f_n=0,422850 Hz và T_n=2,364905 s. Nếu cùng lượng này được thêm ở vị trí φ=0,4, đóng góp chỉ là 48.000 kg, khác đáng kể với thêm ở đỉnh.

Một khảo sát độc lập giảm k* 20%, từ 24 xuống 19,2 MN/m, giữ m*=3,1 triệu kg. Khi đó f_n=0,396086 Hz và T_n=2,524702 s. Nếu vừa thêm 300.000 kg ở đỉnh vừa giảm k* 20%, f_n=0,378209 Hz và T_n=2,644044 s.

Quan hệ chính xác giữa hai trạng thái là f₂/f₁=√[(k₂/k₁)(m₁/m₂)]. Với thay đổi nhỏ, có thể dùng Δf/f≈½(Δk/k−Δm/m). Xấp xỉ vi phân hữu ích để xếp thứ tự độ nhạy, nhưng khi biến đổi lớn nên dùng tỷ số chính xác.

Nếu di chuyển một thiết bị 300.000 kg từ vị trí φ=0,4 lên đỉnh mà không đổi khối lượng vật lý, m* tăng 300.000(1−0,4²)=252.000 kg trong dạng thử giữ nguyên. Tổng tấn trên báo cáo không đổi nhưng động lực học vẫn đổi vì vị trí khối lượng thay đổi.

Chuẩn hóa dạng dao động không được làm đổi tần số
Nếu chọn dạng mới φ′=2φ và tọa độ q′=q/2, chuyển vị vật lý vẫn giống nhau. Khối lượng tổng quát và độ cứng tổng quát đều nhân bốn. Tỷ số k*/m* và tần số giữ nguyên. Nếu chỉ đổi khối lượng mà không đổi độ cứng khi chuẩn hóa, kết quả sẽ sai.

Đó cũng là lý do không thể lấy khối lượng tổng quát từ một báo cáo chuẩn hóa theo khối lượng rồi ghép với độ cứng từ một báo cáo chuẩn hóa chuyển vị đỉnh. OpenSees lưu ý các lựa chọn chuẩn hóa khác nhau có thể cho giá trị m* khác nhau. [2]

Từ tần số sơ bộ đến đánh giá đáp ứng
Bài chưa tính cản, lực sóng cưỡng bức, cộng hưởng hoặc sự tham gia của các dạng khác. Với cản nhớt tỷ số ζ=0,05 giả định, tần số dao động tự do có cản là ω_d=ω_n√(1−ζ²)=2,778953 rad/s, hơi thấp hơn ω_n. Nó vẫn khác tần số tại đỉnh đáp ứng cưỡng bức.

Trong hồ sơ mô hình nên ghi dạng φ, chuẩn hóa, phần khối lượng nằm trong M, phần khối lượng thêm và cách lập k*. Nếu đất nền mềm hoặc kết cấu thay đổi, dạng dao động có thể đổi và phép giữ φ chỉ là khảo sát cục bộ. Phân tích riêng đầy đủ cần cập nhật cả ma trận độ cứng, ma trận khối lượng và các điều kiện biên, thay vì chỉ sửa một tổng khối lượng ở cuối bảng.

Nguồn tham khảo
[1] OE3035 — Chapter 2, Single Degree of Freedom Systems — Abhilash Somayajula, Department of Ocean Engineering, IIT Madras. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] modalProperties Command — Theory and Normalization — OpenSees Development Team; Massimo Petracca. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Marine Hydrodynamics — Lecture 12, Unsteady Motion and Added Mass — Massachusetts Institute of Technology, Department of Ocean Engineering. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top