Thu gom nước rửa sân: nồng độ sau hòa trộn và giới hạn mô hình

Vấn đề: cùng một nồng độ có thể đi cùng những tải lượng rất khác nhau

Khi đánh giá nước rửa sân, chỉ ghi nồng độ ở cửa ra sẽ thiếu một nửa thông tin. Dòng 2 m³/h có nồng độ 100 mg/L và dòng 20 m³/h có nồng độ 10 mg/L đều mang 200 g chất trong mỗi giờ. Sự khác nhau về thể tích có thể ảnh hưởng lớn đến bể, bơm và thời gian xử lý, dù tải lượng chất bằng nhau.

Bài này dùng một chất X hòa tan giả định, được coi là bảo toàn trong khoảng thời gian tính: không phản ứng, không bay hơi, không hấp phụ và không tách pha. Mục tiêu là hiểu cân bằng khối lượng trước khi bổ sung cơ chế xử lý. Các số liệu là ví dụ, không phải kết quả phân tích nước tại một nhà máy hoặc giới hạn cho phép xả thải.

Đồng nhất đơn vị trước khi trộn hai dòng

Đặt Q là lưu lượng thể tích và C là nồng độ khối lượng của cùng chất X. Do 1 mg/L bằng 1 g/m³, tích Q tính bằng m³/h với C tính bằng mg/L cho tải lượng L tính bằng g/h:

L = QC

Không nhân thêm 1.000 khi đã dùng cặp đơn vị này. Nếu cần L theo kg/h, chia kết quả cho 1.000. Sai sót đơn vị thường xuất hiện khi bảng có cả m³/s, m³/h, mg/L và kg/ngày nhưng chỉ dùng một công thức kéo xuống các hàng.

Giả sử dòng nước rửa có Q₁=2 m³/h, C₁=80 mg/L, còn dòng thứ hai có Q₂=8 m³/h, C₂=5 mg/L. Hai tải lượng lần lượt là 160 và 40 g/h. Nếu trộn tức thời, không tích trữ và không mất chất:

Cmix = (Q₁C₁+Q₂C₂)/(Q₁+Q₂) = 20 mg/L

Lưu lượng hỗn hợp là 10 m³/h và tải lượng vẫn là 200 g/h. Trung bình cộng của 80 và 5 là 42,5 mg/L, sai trong trường hợp này vì hai dòng có lưu lượng khác nhau. Cần dùng lưu lượng làm trọng số khi các dòng chảy đồng thời và ổn định.

Hòa trộn theo mẻ dùng thể tích làm trọng số

Nếu tiếp nhận một mẻ 5 m³ có C=50 mg/L rồi thêm 15 m³ nước không chứa X, tổng khối lượng X là 250 g. Với giả thiết thể tích cộng được và trộn đều, nồng độ cuối là 250/20=12,5 mg/L. Công thức ở đây dùng tổng VᵢCᵢ chia tổng Vᵢ, không dùng lưu lượng tức thời vào cuối quá trình.

Nồng độ giảm bốn lần nhưng 250 g X vẫn nằm trong hệ thống. Nếu xả toàn bộ 20 m³ mà không có công đoạn loại X, khối lượng đi ra cũng là 250 g. Nhận xét này chỉ là hệ quả của bảo toàn chất, không phải một phương án xử lý hay cơ sở đánh giá phù hợp pháp lý.

Bể có nước ra đồng thời không thể dùng công thức mẻ cuối

Xét bể có thể tích chất lỏng không đổi V=20 m³. Tổng lưu lượng vào và ra cùng bằng Q=10 m³/h. Giả định X được phân bố đồng đều trong bể ở mọi thời điểm, do đó nồng độ cửa ra bằng nồng độ trong bể. Gọi Cᵢ là nồng độ dòng vào, C là nồng độ bể. Cân bằng trong khoảng thời gian nhỏ cho:

V dC/dt = Q(Cᵢ−C)

Vế trái là tốc độ tích lũy chất; vế phải là tải lượng vào trừ tải lượng ra. Bài giảng của MIT về các bể trộn hoàn toàn sử dụng cân bằng này để mô tả đáp ứng với các dạng đầu vào khác nhau. [1] Mô hình giả định trộn tức thời; nó không mô tả dòng tắt đi thẳng từ cửa vào đến cửa ra.

Khi Q, V và Cᵢ đều không đổi, đặt τ=V/Q. Nghiệm thỏa điều kiện ban đầu C₀ là:

C(t) = Cᵢ+(C₀−Cᵢ) exp(−t/τ)

Nếu Q dùng m³/h và V dùng m³ thì τ, t cùng tính bằng giờ. Biểu thức trong hàm mũ phải không có đơn vị. Với ví dụ trên, τ=2 giờ; điều đó không có nghĩa mọi phần tử nước đều lưu đúng hai giờ.

Ví dụ giảm nồng độ về một nền khác không bằng không

Cho C₀=50 mg/L và giữ Cᵢ=20 mg/L. Sau một giờ, C≈38,1959 mg/L; sau bốn giờ, C≈24,0601 mg/L. Bể tiến dần về 20 mg/L, không tiến về không. Muốn biết thời gian đạt một mục tiêu minh họa C*=25 mg/L, giải:

t = τ ln[(C₀−Cᵢ)/(C*−Cᵢ)] ≈ 3,58352 giờ

Mục tiêu 25 mg/L ở đây chỉ để minh họa phép giải. Nếu đặt C*=15 mg/L trong cùng cấu hình, mô hình không có thời gian đạt hữu hạn: dòng vào liên tục mang nồng độ 20 mg/L và không có cơ chế loại chất. Một bảng tính trả về số âm hoặc lỗi logarit trong trường hợp đó cần được hiểu là điều kiện bài toán không phù hợp.

Một xung nước rửa: bể làm giảm đỉnh nhưng chất chưa biến mất

Xét kịch bản riêng, bể ban đầu ở C=20 mg/L. Trong 30 phút, nồng độ dòng vào tăng lên 100 mg/L, sau đó trở về 20 mg/L; Q vẫn bằng 10 m³/h. Tại cuối xung, tính với τ=2 giờ cho:

C(0,5) = 20+80[1−exp(−0,25)] ≈ 37,69594 mg/L

Đỉnh đầu vào 100 mg/L được làm phẳng thành đỉnh cửa ra nhỏ hơn trong mô hình. Tuy nhiên, khối lượng X bổ sung so với nền trong 30 phút là 80×10×0,5=400 g. Phần bổ sung còn trong bể tại cuối xung bằng 20×(37,69594−20)≈353,91875 g. Khoảng 46,08125 g đã ra khỏi bể trong thời gian đó.

Sau xung, phần dư trong bể tiếp tục thoát dần. Nếu đợi đủ lâu và vẫn không có mất chất, tổng phần dư đi ra sẽ tiến đến 400 g. Bể thay đổi phân bố theo thời gian, không tự tạo hiệu suất loại bỏ. Báo cáo nghiên cứu điều hòa lưu lượng của EPA phân biệt việc làm đều dòng và làm đều biến động nồng độ. [2]

Độ nhạy với nguồn nước rửa và nước pha thêm

Nếu Q₁ tăng từ 2 lên 4 m³/h trong khi C₁=80, Q₂=8 và C₂=5 giữ nguyên, Cmix tăng lên 30 mg/L. Tải lượng tăng từ 200 lên 360 g/h, tức 80%; tổng lưu lượng chỉ tăng 20%. Đây là lý do thay đổi lịch hoặc cường độ rửa có thể tác động lên công đoạn sau khác với thay đổi tổng nước thu gom.

Ngược lại, thêm 10 m³/h nước không chứa X vào hỗn hợp ban đầu làm nồng độ giảm từ 20 xuống 10 mg/L, nhưng tải lượng vẫn 200 g/h. Nếu toàn bộ 20 m³/h đi qua bể 20 m³, τ giảm từ 2 xuống 1 giờ. Như vậy, pha thêm nước còn làm bể phản ứng nhanh hơn với biến động đầu vào; không thể chỉ nhìn phần nồng độ được giảm.

Khi nào mô hình chất hòa tan không phù hợp với nước nhiễm dầu?

Tên chỉ tiêu phân tích phải được giữ nguyên khi lập cân bằng. EPA Method 1664B định nghĩa HEM và SGT-HEM theo chính phương pháp đo; tài liệu phân biệt chúng với các cách sử dụng thuật ngữ TPH. [3] Vì vậy, không cộng tùy ý số liệu mang nhãn khác nhau rồi gọi kết quả là một nồng độ dầu chung.

Ví dụ X bảo toàn cũng không đại diện tự động cho lớp dầu nổi, nhũ tương hoặc cặn có chất bám. Nếu có tách pha, cần các kho khối lượng riêng cho nước, dầu và bùn; nếu có phản ứng hoặc bay hơi, cần số hạng tương ứng. Việc lấy mẫu ở một cao độ hoặc một thời điểm có thể không đại diện toàn bộ bể phân tầng.

Một bảng thu thập dữ liệu hữu ích nên giữ đồng thời thời điểm, lưu lượng hoặc thể tích mẻ, tên chất và phương pháp phân tích, nồng độ, trạng thái bể và thời điểm xả. Kiểm tra cuối cùng là tổng khối lượng vào bằng khối lượng ra cộng thay đổi tồn kho và phần chuyển sang các cơ chế khác. Chỉ sau khi cân bằng cơ sở rõ ràng mới có thể đánh giá công đoạn xử lý bằng dữ liệu phù hợp.

Nguồn tham khảo
[1] Water Quality Control — Chapter 5: Reactor Vessels — MIT OpenCourseWare — Eric Adams. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] Evaluation of Flow Equalization in Municipal Wastewater Treatment, EPA-600/2-79-096, May 1979 — U.S. Environmental Protection Agency — J. E. Ongerth. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Method 1664, Revision B: HEM and SGT-HEM by Extraction and Gravimetry, February 2010 — U.S. Environmental Protection Agency. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top