Neo móng chịu mômen: phân chia lực kéo trên nhóm neo giả định

1. Bài toán cần phân biệt trước khi tính
Một cụm neo dưới chân thiết bị có thể chịu lực nhổ và mômen đồng thời. Chia lực nhổ đều rồi cộng phần mômen là cách kiểm tra sơ bộ quen thuộc, nhưng kết quả âm không tự động có nghĩa neo đang chịu nén. Bài này xét một bản cứng nối với các thanh đàn hồi chỉ truyền lực kéo; không có lực siết ban đầu, không có phản lực tiếp xúc bê tông và không có lực ngang. Đây là mô hình cơ học giả định, không phải cấu tạo chân cột hoàn chỉnh.

Hilti mô tả cách dùng lò xo chỉ chịu kéo để biểu diễn neo trong mô hình liên kết, đồng thời nhấn mạnh ảnh hưởng của độ mềm bản và độ cứng neo đến phân phối lực.[1] Nếu bản thực tế tựa lên vữa hoặc bê tông, phần hạ xuống có thể sinh phản lực nén. Khi đó phải giải đồng thời vùng tiếp xúc và neo, không dùng nguyên lời giải dưới đây.

2. Trục tọa độ, chiều lực và điều kiện cân bằng
Đặt x, y trong mặt bản và z hướng lên. Neo i có tọa độ x_i, y_i; lực T_i là độ lớn lực neo kéo bản xuống, nên T_i ≥ 0. Ngoại lực gồm P hướng lên tại gốc, cùng mômen M_x, M_y theo quy tắc bàn tay phải. Mọi mômen đã quy về cùng gốc tọa độ. Từ tích có hướng của vị trí với lực neo:

Mã:
ΣT_i = P
Σ(y_i T_i) = M_x
Σ(x_i T_i) = -M_y

Dấu trừ ở phương trình cuối xuất phát từ quy ước lực, không phải một hệ số thực nghiệm. Nếu đổi chiều z hoặc đổi định nghĩa mômen, cần viết lại cân bằng trước khi đưa số vào. Dùng N và mm thì mômen phải đổi thành N·mm; 1 kN·m = 10^6 N·mm. Một bảng kết quả đúng tổng lực nhưng sai một mômen vẫn chưa phải lời giải.

3. Tương thích bản cứng và công thức khi mọi neo hoạt động
Chuyển vị đứng của bản cứng có dạng mặt phẳng u_i = u + a x_i + b y_i. u tính bằng mm; a, b là độ dốc không thứ nguyên. Trong mô hình không dự ứng lực, T_i = k_i max(u_i, 0). Độ cứng kéo đàn hồi có thể mô tả bằng k_i = E_i A_si/L_ei; chiều dài đàn hồi hữu hiệu cần phản ánh cấu tạo và sự truyền lực, không mặc nhiên bằng toàn bộ chiều sâu chôn neo. Tài liệu lý thuyết của IDEA StatiCa cũng dùng quan hệ EA/L cho độ cứng neo.[2]

Nếu mọi neo có cùng k, bố trí đối xứng quanh gốc, Σx_i = Σy_i = Σx_i y_i = 0 và tất cả u_i dương, giải ba phương trình cho:

Mã:
T_i = P/n + M_x y_i/Σy_j² - M_y x_i/Σx_j²

Chỉ số j chạy qua toàn bộ neo đang được giả định hoạt động. Bố trí không đối xứng hoặc độ cứng khác nhau cần giải hệ tương thích tổng quát; lấy trung bình tọa độ hình học sẽ không luôn khử được các hạng liên kết độ cứng. Công thức này phân phối nội lực, chưa kiểm tra sức kháng của neo.

4. Ví dụ bốn neo: phát hiện giả thiết không thỏa
Giả định bốn neo tại các tọa độ mm: A(150,100), B(150,-100), C(-150,100), D(-150,-100). P = 100 kN, M_x = 8 kN·m và M_y = -12 kN·m. Từng neo có E = 200.000 N/mm², diện tích chịu kéo giả định A_s = 400 mm², L_e = 800 mm, nên k = 100.000 N/mm. Các số này dùng để khảo sát mô hình, không đại diện một sản phẩm neo.

Ta có Σx² = 90.000 mm², Σy² = 40.000 mm². Phần lực do P là 25 kN mỗi neo; hai thành phần mômen tạo mức tăng hoặc giảm 20 kN tại mỗi tọa độ tương ứng. Kết quả giả thiết bốn neo hoạt động:

Mã:
T_A = 65 kN; T_B = 25 kN
T_C = 25 kN; T_D = -15 kN

Giá trị cuối vi phạm mô hình chỉ chịu kéo. Nếu chỉ thay -15 bằng 0 và giữ ba giá trị còn lại, tổng lực trở thành 115 kN, trong khi ngoại lực vẫn là 100 kN. Cách sửa này làm mất cân bằng, nên cần tính lại cả ba neo còn hoạt động.

5. Giải lại và kiểm tra tập neo chịu kéo
Tạm loại D, ba phương trình cân bằng trở thành:

Mã:
T_A + T_B + T_C = 100.000
100T_A - 100T_B + 100T_C = 8.000.000
150T_A + 150T_B - 150T_C = 12.000.000

Đơn vị lần lượt là N và N·mm. Giải được T_A = 80 kN, T_B = T_C = 10 kN. Cả ba đều dương. Từ biến dạng neo suy ra u_A = 0,8 mm, u_B = u_C = 0,1 mm. Mặt phẳng chuyển vị tương ứng có u = 0,1 mm, a = 0,00233333 và b = 0,0035. Tại D, u_D = -0,6 mm, xác nhận neo này không bị kéo giãn trong mô hình.

Chuyển vị âm ở D chỉ hợp lệ nếu vùng đó được phép hạ xuống mà chưa chạm một mặt đỡ. Với bản đặt sát bê tông, phản lực nén sẽ xuất hiện và lời giải vừa tính phải thay đổi. Cần kiểm tra cả dấu lực của neo hoạt động lẫn chuyển vị của neo đã bỏ; nếu một neo bị bỏ lại có u_i > 0 thì phải đưa nó trở lại tập chịu kéo.

6. Độ nhạy và giới hạn cân bằng hình học
Nếu đồng loạt tăng k gấp đôi, lực 80–10–10 kN không đổi trong trạng thái này, còn mọi chuyển vị giảm một nửa. Nếu tăng riêng độ cứng một neo trong nhóm có nhiều hơn ba neo hoạt động, phân phối lực thường thay đổi. Vì vậy tăng đường kính không chỉ là tăng sức chịu lực; nó còn có thể làm thay đổi độ cứng và mức thu hút tải khi hệ siêu tĩnh.

Một kiểm tra nhanh là vị trí hợp lực kéo: x_R = -M_y/P, y_R = M_x/P. Với ví dụ trên, x_R = 120 mm và y_R = 80 mm, nằm trong đa giác bao các neo. Nếu giảm P xuống 40 kN nhưng giữ hai mômen, tọa độ thành 300 mm và 200 mm, nằm ngoài đa giác. Không thể có tập lực T_i không âm thỏa cân bằng chỉ bằng bốn neo này. Cần một cơ chế phản lực khác hoặc một cấu hình khác; lặp số học không tạo được phản lực vật lý còn thiếu.

7. Đọc kết quả để phục vụ bước thiết kế tiếp theo
Ứng suất danh nghĩa lớn nhất trong ví dụ là 80.000/400 = 200 MPa. Diện tích 400 mm² là dữ liệu giả định cho phần chịu kéo, không phải diện tích tính từ đường kính thân bất kỳ. AISC phân biệt ứng dụng neo thép vào bê tông với bu lông nối thép, và lưu ý vai trò của tiết diện vùng ren.[3] Không chuyển trực tiếp mọi giả thiết siết trước hay chống trượt của mối nối thép sang neo móng.

Muốn đánh giá liên kết thực cần bổ sung độ mềm bản, vị trí truyền tải từ cột, trạng thái vữa, vùng bê tông chịu nén, cấu tạo ren và chiều dài truyền lực. Lực siết ban đầu cũng phải đi cùng phản lực cân bằng tương ứng; không thể cộng một lực kéo tùy ý vào mọi neo. Hồ sơ tính nên lưu sơ đồ trục, các lực có dấu, tập neo hoạt động, ba sai số cân bằng và chuyển vị kiểm tra. Những thông tin này giúp người đọc nhận ra ngay khi một mô hình chỉ chịu kéo đã bị dùng ngoài phạm vi của nó.

Nguồn tham khảo
[1] Base Plate Design Methods — Hilti — Alexis Clark, P.E.. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] IDEA StatiCa Connection – Structural design of steel connections — IDEA StatiCa. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] 7. Anchor Rods, Base Plates, and Embedded Plates — American Institute of Steel Construction. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top