Nhóm cọc dưới đài cứng: phân phối tải do lực đứng và mômen

1. Một cọc có thể lún do tải trên cọc lân cận
Chia tải đứng cho nhóm cọc theo độ cứng từng cọc là một mô hình hữu ích, nhưng giả định các lò xo độc lập đã bỏ qua chuyển vị đất do cọc bên cạnh tạo ra. Với đài cứng, ảnh hưởng này có thể đổi cả độ lún và phần tải mỗi cọc nhận. Sức kháng cực hạn của nhóm và độ cứng làm việc của nhóm cũng là hai bài toán khác nhau.

Poulos và Mattes nghiên cứu cách dùng hệ số tương tác để mô tả ảnh hưởng của tải một cọc đến chuyển vị cọc khác, rồi phân tích phân phối tải dưới đài cứng.[1] Bài này trình bày một bài kiểm tra ma trận tự xây dựng cho sáu cọc. Các hệ số số học được đặt giả định nhằm kiểm tra thuật toán; chúng không phải hệ số địa kỹ thuật tra từ nghiên cứu đó.

2. Tách cân bằng của đài khỏi ứng xử của nền
Đánh số cọc i, với tọa độ đầu cọc (x_i,y_i). R_i dương khi cọc truyền phản lực lên đài; u_i dương khi đầu cọc chuyển xuống. Đài cứng có góc xoay nhỏ, nên chuyển vị đứng nằm trên một mặt phẳng:

u_i = w + a x_i + b y_i
u = B q; q = (w, a, b)^T
Hàng i của B là (1, x_i, y_i)

w có đơn vị m, a và b là độ dốc không thứ nguyên. Ta định nghĩa f = (P,S_x,S_y)^T, trong đó S_x = Σx_iR_i và S_y = Σy_iR_i. Hai tổng này tương ứng các thành phần mômen với dấu và trục đã quy ước; không được nhầm S_x với mômen vật lý quanh trục x. Nếu lực P đặt tại (e_x,e_y), chúng bằng Pe_x và Pe_y.

Cân bằng gọn thành B^T R = f. Phương trình này chưa xác định sáu phản lực từ ba phương trình. Điều kiện bổ sung nằm trong mô hình chuyển vị đầu cọc, không phải giả định mọi R_i đều bằng P/6.

3. Độ mềm và độ cứng là hai cách biểu diễn
Gọi C là ma trận độ mềm đầu cọc, với C_ij bằng chuyển vị tại i do lực đơn vị ở j trong mô hình tuyến tính. Khi không có chuyển vị đất cưỡng bức, u = C R. C có đơn vị m/kN; các phần tử ngoài đường chéo thể hiện tương tác. Trường hợp độc lập có C_ii = 1/k_i và C_ij = 0 khi i khác j.

Rocscience mô tả việc xác định độ cứng đầu cọc bằng cách thay đổi tải và tính phản ứng tại từng mức, đồng thời phân biệt ma trận với hằng số lò xo giản lược khi các dạng tải không liên kết.[2] Vì thế, EA/L của vật liệu thân cọc không tự là độ cứng đầu cọc đã bao gồm truyền lực vào đất.

Kết hợp hai quan hệ cho:

K_c = B^T C^(-1) B
K_c q = f
R = C^(-1) B q

Trong tính số nên giải hệ C X = B rồi dùng K_c = B^T X, thay vì lập nghịch đảo tường minh. Các hàng và cột ứng với tịnh tiến, xoay có đơn vị khác nhau; việc chọn m hoặc mm phải nhất quán với tọa độ và mômen.

4. Dữ liệu kiểm tra sáu cọc
Chọn tọa độ theo m: 1=(-2;-1,5), 2=(0;-1,5), 3=(2;-1,5), 4=(-2;1,5), 5=(0;1,5), 6=(2;1,5). Tổng tải P = 6.000 kN, e_x = 0,60 m, e_y = -0,30 m. Vì vậy f = (6.000;3.600;-1.800), với đơn vị kN và kN·m tương ứng.

Trước hết đặt k_i = k_0 = 100.000 kN/m và bỏ tương tác. Do đối xứng, Σx² = 16 m², Σy² = 13,5 m², Σxy = 0. Ta được w = 10 mm, a = 0,002250 và b = -0,00133333. Sáu phản lực theo thứ tự là 750; 1.200; 1.650; 350; 800; 1.250 kN.

Tổng bằng 6.000 kN; tổng xR bằng 3.600 kN·m và tổng yR bằng -1.800 kN·m. Đây là mốc so sánh khi tắt tương tác. Một chương trình tính nhóm cọc nên khôi phục được mốc này trước khi thêm cơ chế mới.

5. Đặt một ma trận tương tác có thể tái lập
Giữ k_0, nhưng đặt C_ii = 1/k_0. Với hai cọc khác nhau, tự chọn:

C_ij = 0,30 exp(-r_ij/3 m)/k_0
r_ij = sqrt((x_i-x_j)² + (y_i-y_j)²)

Số 0,30 và chiều dài 3 m là tham số của bài kiểm tra, không được dùng làm khuyến nghị thiết kế. Khi r = 2 m, hệ số ngoài đường chéo sau khi nhân k_0 bằng 0,154025; khi r = 3 m, bằng 0,110364. Hàng đầu của k_0 C là: 1; 0,154025; 0,079079; 0,110364; 0,090191; 0,056663.

Ma trận đối xứng. Sáu trị riêng của k_0 C xấp xỉ 0,809876; 0,826255; 0,867220; 0,974622; 0,991812; 1,530214, đều dương. Như vậy bài toán này có năng lượng đàn hồi dương với mọi vectơ lực khác không. Đây là kiểm tra tính nhất quán toán học, chưa chứng minh ma trận mô tả đúng một nền đất cụ thể.

6. Giải cùng bộ tải với tương tác
Giải hệ cho w = 15,233297 mm, a = 0,002192900 và b = -0,001318964. Sáu phản lực tương ứng:

R_1 = 796,965 kN; R_2 = 1.106,070 kN
R_3 = 1.696,965 kN; R_4 = 390,164 kN
R_5 = 719,672 kN; R_6 = 1.290,164 kN

Với số chưa làm tròn, cả ba điều kiện cân bằng vẫn khép kín. Cọc 3 nhận lực lớn nhất và cọc 4 nhỏ nhất. Phản lực thay đổi không đồng đều so với mô hình độc lập; nhân mọi phản lực cũ với một “hệ số nhóm” sẽ không bảo toàn tải đã cho.

Kiểm tương thích tại cọc 1: mặt phẳng đài cho u_1 = w - 2a - 1,5b = 12,825944 mm. Tính C_11R_1 + C_12R_2 + ... + C_16R_6 cũng phải ra đúng giá trị đó. Nếu chỉ lấy R_1/k_0, kết quả là 7,969651 mm, bỏ mất chuyển vị do năm cọc khác trong mô hình.

Một kiểm tra độc lập nữa là năng lượng: U = R^T C R/2 = f^T q/2 = 50,834179 kN·m. Hai cách tính dùng dữ liệu khác nhau nhưng phải bằng nhau trong hệ tuyến tính đang xét. Sai số ở đây thường giúp phát hiện đổi nhầm thứ tự cọc hoặc dấu mômen.

7. Ngay cả tải ở tâm cũng không nhất thiết chia đều
Đưa cùng P về tâm và giữ C. Tính được bốn cọc góc 1,3,4,6 cùng nhận 1.043,565 kN, hai cọc giữa hàng 2,5 cùng nhận 912,871 kN. Đài chỉ tịnh tiến với w = 15,233297 mm. Trong ví dụ này, cọc giữa chịu ảnh hưởng từ nhiều cọc gần nên cần ít lực riêng hơn để đạt cùng chuyển vị.

Poulos và Mattes phân biệt nhóm bị áp cùng tải ở từng cọc với nhóm bị ràng buộc chuyển vị bởi đài cứng.[1] Hai điều kiện biên không tương đương. Kết quả số vừa nêu là của ma trận giả định; không suy rộng rằng mọi công trình đều có tỷ lệ cọc góc/cọc giữa như vậy.

Nếu nhân toàn bộ C với 2, mọi chuyển vị và độ dốc tăng gấp đôi, nhưng phản lực dưới cùng f không đổi. Nếu chỉ đổi một số phần tử C_ij, phân phối lực có thể đổi. Hai phép khảo sát khác nhau này cần được ghi rõ khi đánh giá độ nhạy nền móng.

8. Từ bài kiểm tra sang mô hình làm việc
C thực tế có thể phụ thuộc tải và lịch sử tải; quan hệ tương đối giữa cọc và đất quanh cọc cũng không luôn tuyến tính. Oasys nêu rõ chuyển vị dùng cho tương tác cọc–đất là chuyển vị tương đối, với tiếp xúc cắt dọc thân và tiếp xúc nén tại mũi.[3] Không nên đồng nhất nó với chuyển vị tuyệt đối của đài so với mốc khảo sát.

Mô hình ở đây bỏ tiếp xúc đáy đài, lực ngang, mômen đầu cọc, cọc nghiêng và biến dạng uốn của đài. Phản lực âm nếu xuất hiện đòi hỏi kiểm khả năng truyền kéo và mô hình tương ứng; ma trận tuyến tính không tự loại cọc khỏi hệ. Đài mềm cần thêm bậc tự do thay vì tiếp tục ép mọi đầu cọc lên một mặt phẳng.

Hồ sơ trao đổi nên kèm tọa độ cọc, hệ trục, thứ tự ma trận, đơn vị, mức tải dùng xác định độ cứng và giả định tương tác. Trước khi so giá trị phản lực giữa hai phần mềm, hãy kiểm cùng tổng lực, cùng mômen và cùng điều kiện chuyển vị. Một bộ số thỏa cân bằng nhưng sai tương thích vẫn có thể cho tải cọc sai đáng kể.

Nguồn tham khảo
[1] Settlement and Load Distribution Analysis of Pile Groups — H. G. Poulos và N. S. Mattes, Geomechanics Journal, 1971. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] RSPile Documentation — Advanced Options: Stiffness Matrix Calculator — Rocscience. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] Pile-Soil Interaction Properties — GSA Documentation — Oasys. Truy cập ngày 09/11/2026.

Rà soát nội dung: 09/11/2026.
 
Top