Dạng vị trí tính giá trị đầu ra đầy đủ
Trong PID dạng vị trí, phép tính cho giá trị đầu ra điều khiển u tại thời điểm hiện tại từ bias và các tác động P, I, D. Từ “vị trí” không có nghĩa biến điều khiển phải là vị trí cơ khí: u có thể là phần trăm lệnh, dòng điện hoặc một điểm đặt lưu lượng. Nó giúp phân biệt với dạng gia tăng, vốn tính Δu rồi cộng vào đầu ra trước.
Sao chép ba con số giữa hai bộ điều khiển chỉ đáng tin khi phương trình, dấu, đơn vị thời gian và thang đo đều tương thích. Bài này dùng một ví dụ số để kiểm tra các điều kiện ấy; các hệ số minh họa không phải bộ chỉnh định cho một quá trình cụ thể.
Dạng chuẩn và dạng song song
Đặt e=SP−PV. Dạng chuẩn lý tưởng có thể viết u=u₀+K_c{e+(1/T_i)∫e dt+T_d de/dt}. K_c tác động chung lên cả ba thành phần; T_i và T_d là các thời gian. Dạng song song viết u=u₀+K_p e+K_i∫e dt+K_d de/dt.
Để hai phương trình trên tương đương, cần K_p=K_c, K_i=K_c/T_i và K_d=K_cT_d. MathWorks mô tả dạng song song bằng các hệ số độc lập cùng một thời gian lọc đạo hàm. [1] Không được coi số mang nhãn “I” là T_i nếu tài liệu của bộ điều khiển định nghĩa nó là K_i hoặc tốc độ reset.
Ở đây dùng t theo giây, e theo bar và u theo điểm phần trăm đầu ra. Khi ấy K_c và K_p có đơn vị điểm phần trăm/bar; K_i có đơn vị điểm phần trăm/(bar·s); K_d có đơn vị điểm phần trăm·s/bar. Nhân từng hệ số với đại lượng tương ứng phải cho cùng đơn vị của u trước khi cộng.
Ví dụ tính từng thành phần
Giả định u₀=40 điểm phần trăm, K_c=4 điểm phần trăm/bar, T_i=120 s và T_d=10 s. Dạng song song tương đương có K_p=4, K_i=0,033333333 điểm phần trăm/(bar·s), K_d=40 điểm phần trăm·s/bar.
Tại một thời điểm, e=0,50 bar; trạng thái tích phân được biểu diễn bởi J=∫e dt=18 bar·s, đã bao gồm lịch sử và điều kiện đầu được chọn. Điểm đặt đang hằng, PV tăng với tốc độ 0,020 bar/s. Dùng đạo hàm lý tưởng tại điểm này để kiểm đơn vị, tác động P=2,00 điểm phần trăm, I=0,60 điểm phần trăm và D=−0,80 điểm phần trăm.
Đầu ra đầy đủ là u=40+2+0,6−0,8=41,8 điểm phần trăm. D âm vì PV đang tăng, mặc dù e hiện vẫn dương. Thành phần đạo hàm phản ánh tốc độ thay đổi, không chỉ hướng lệch so với điểm đặt.
Nếu nhập 120 vào một ô yêu cầu K_i thay vì T_i, tác động tích phân không còn là 0,6 mà là 120×18=2.160 điểm phần trăm trong ví dụ. Đây là lỗi loại tham số, không thể sửa bằng cách chỉ giảm K_p rồi thử lại.
Phút và giây làm thay đổi hai hệ số theo hai chiều
Cùng bộ điều khiển trên có T_i=2 phút và T_d=1/6 phút. Khi thời gian trong phương trình tính bằng phút, K_i=2 điểm phần trăm/(bar·phút), còn K_d=0,666666667 điểm phần trăm·phút/bar. K_p không đổi vì nó không mang đơn vị thời gian.
Tài liệu NI được dẫn quy định T_i và T_d theo phút trong các PID VIs mô tả. [2] Nếu sao chép T_i=120 và T_d=10 từ một bảng dùng giây sang các ô dùng phút, thời gian tích phân tăng 60 lần nên tác động I yếu đi 60 lần; thời gian đạo hàm tăng 60 lần nên tác động D mạnh hơn 60 lần, với cùng tín hiệu xét theo thời gian thực.
Sự đảo chiều này dễ bị bỏ qua: tăng T_i làm K_c/T_i giảm, còn tăng T_d làm K_cT_d tăng. Khi tài liệu dùng “repeats per minute”, đại lượng lại liên quan nghịch đảo thời gian tích phân theo quy ước của nó. Cần chuyển bằng phương trình, không chỉ theo tên gần giống trên giao diện.
Chuẩn hóa theo dải đo làm thay đổi trị số gain
Giả định PV có dải 0–10 bar và đầu ra có dải 0–100 điểm phần trăm. Với e_n=e/10 và u_n=u/100, hệ số chuẩn hóa tương ứng là K_n=K_c×10/100=0,4. Sai lệch 0,50 bar trở thành 0,05 của toàn dải và tạo Δu_n=0,02, đúng 2 điểm phần trăm đầu ra.
Nếu cả hai được biểu diễn theo phần trăm dải, sai lệch là 5 điểm phần trăm PV và gain cũng có trị số 0,4 điểm phần trăm đầu ra trên điểm phần trăm PV. Không trộn e_n=0,05 với một đầu ra vẫn tính bằng 0–100 mà giữ nguyên mọi hệ số.
Nếu đổi dải PV thành 0–16 bar nhưng muốn giữ độ nhạy vật lý 4 điểm phần trăm/bar, gain chuẩn hóa phải thành 0,64. Giữ nguyên 0,4 sau đổi span sẽ làm hệ số vật lý giảm còn 2,5 điểm phần trăm/bar. Việc thay dải đo có thể thay hành vi vòng điều khiển nếu bộ tính dùng tín hiệu đã chuẩn hóa.
Đơn vị kỹ thuật ở đầu ra cũng cần được chuyển
Giả định lệnh 0–100% được ánh xạ tuyến tính thành 4–20 mA. Một điểm phần trăm tương ứng 0,16 mA, nên K_c của ví dụ tương đương 0,64 mA/bar nếu tính trực tiếp đầu ra theo dòng điện. Bias 40% thành 10,4 mA; đầu ra 41,8% thành 10,688 mA.
Tương tự, đổi áp suất từ bar sang kPa làm hệ số 4 điểm phần trăm/bar thành 0,04 điểm phần trăm/kPa. Lưu nguyên số 4 trong khi sai lệch đã tính bằng kPa làm tác động P mạnh hơn 100 lần. Các offset cố định của thang đo triệt tiêu trong e khi SP và PV được đổi nhất quán, nhưng các span vẫn quyết định gain.
Đạo hàm trên PV và bước thay đổi điểm đặt
Vì de/dt=dSP/dt−dPV/dt, khi SP hằng ta có de/dt=−dPV/dt. Control Guru giải thích rằng hai cách lấy đạo hàm chỉ tương đương trong điều kiện này; bước SP tạo tác động đột ngột nếu dùng đạo hàm sai lệch. [3]
Ví dụ độc lập: SP tăng 0,50 bar giữa hai mẫu cách nhau 0,10 s, còn PV chưa đổi. Sai phân đạo hàm sai lệch là 5 bar/s. Với K_d=40, riêng D tạo 200 điểm phần trăm trước giới hạn đầu ra. Đạo hàm trên PV cho tác động tức thời bằng không trong cùng phép sai phân.
Đổi sang đạo hàm PV không loại toàn bộ phản ứng với SP: thành phần P vẫn tăng 2 điểm phần trăm, còn I sẽ tích lũy sai lệch theo thời gian. Trong triển khai thực, nhánh D thường có lọc; một dạng là C_D(s)=K_d s/(1+T_f s), T_f tính bằng thời gian. Cần lưu cả thông số và cấu trúc lọc khi chuyển hệ số, vì một đạo hàm đã lọc không giống phép sai phân thô ở mọi tần số.
Một bước cập nhật rời rạc có thể tính tay
Xét một bước riêng với Δt=2 s, e trước bằng 0,54 bar và e hiện tại bằng 0,50 bar. Dùng tích phân hình thang, phần tăng của trạng thái I theo đơn vị đầu ra là ΔI=K_iΔt(e_k+e_prev)/2=0,034666667 điểm phần trăm. Nếu I trước là 0,50, I mới bằng 0,534666667.
Nếu SP hằng, PV đã tăng 0,04 bar trong hai giây; đạo hàm thô trên PV là 0,020 bar/s, nên D=−0,80. Đầu ra chưa giới hạn là 40+2+0,534666667−0,8=41,734666667%. Phép tính này khớp về dấu và đơn vị với mô hình liên tục, nhưng giá trị tích phân phụ thuộc lịch sử mẫu riêng đã chọn.
NI mô tả tích phân hình thang trong triển khai được dẫn. [2] Với cách rời rạc khác, phải ghi công thức tương ứng. Nếu quên nhân Δt khi cộng sai lệch, thay chu kỳ quét sẽ tự thay độ mạnh tích phân dù các con số chỉnh định trên màn hình giữ nguyên.
Điều kiện đầu, bão hòa và chuyển chế độ
Trong một kịch bản chuyển từ tay sang tự động, giả định u_manual=45%, u₀=40%, P=2% và D=−0,8%. Để đầu ra không nhảy tại thời điểm chuyển, trạng thái I theo đơn vị đầu ra phải được khởi tạo bằng 45−40−2−(−0,8)=3,8%. Đặt I=0 sẽ tạo u=41,2%, lệch ngay 3,8 điểm phần trăm.
Điều này chỉ bảo đảm sự liên tục tại thời điểm chuyển theo mô hình đã nêu, không bảo đảm đáp ứng tiếp theo. Khi cơ cấu đạt giới hạn, đầu ra tính toán và đầu ra thực cũng khác nhau; cơ chế chống tích phân quá mức phải xét sự khác biệt ấy. Tài liệu NI mô tả xử lý giới hạn cùng hiệu chỉnh tổng tích phân trong triển khai của họ. [2]
Một bộ tham số có thể chuyển giao được cần kèm phương trình PID, đơn vị SP/PV/u, span, đơn vị thời gian, chu kỳ cập nhật, cách tính D, lọc và trạng thái tích phân ban đầu. Tính tay một vài thời điểm như trên là phép kiểm cụ thể để phát hiện sai thang hoặc sai loại tham số trước khi đánh giá chất lượng chỉnh định của cả vòng.
Nguồn tham khảo
[1] pid — PID controller in parallel form — MathWorks, Control System Toolbox documentation. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] LabVIEW PID and Fuzzy Logic Toolkit API Reference — Implementing the PID Algorithm with the PID VIs — National Instruments. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] PID Control and Derivative on Measurement — Control Guru, Control Station Inc.. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.
Trong PID dạng vị trí, phép tính cho giá trị đầu ra điều khiển u tại thời điểm hiện tại từ bias và các tác động P, I, D. Từ “vị trí” không có nghĩa biến điều khiển phải là vị trí cơ khí: u có thể là phần trăm lệnh, dòng điện hoặc một điểm đặt lưu lượng. Nó giúp phân biệt với dạng gia tăng, vốn tính Δu rồi cộng vào đầu ra trước.
Sao chép ba con số giữa hai bộ điều khiển chỉ đáng tin khi phương trình, dấu, đơn vị thời gian và thang đo đều tương thích. Bài này dùng một ví dụ số để kiểm tra các điều kiện ấy; các hệ số minh họa không phải bộ chỉnh định cho một quá trình cụ thể.
Dạng chuẩn và dạng song song
Đặt e=SP−PV. Dạng chuẩn lý tưởng có thể viết u=u₀+K_c{e+(1/T_i)∫e dt+T_d de/dt}. K_c tác động chung lên cả ba thành phần; T_i và T_d là các thời gian. Dạng song song viết u=u₀+K_p e+K_i∫e dt+K_d de/dt.
Để hai phương trình trên tương đương, cần K_p=K_c, K_i=K_c/T_i và K_d=K_cT_d. MathWorks mô tả dạng song song bằng các hệ số độc lập cùng một thời gian lọc đạo hàm. [1] Không được coi số mang nhãn “I” là T_i nếu tài liệu của bộ điều khiển định nghĩa nó là K_i hoặc tốc độ reset.
Ở đây dùng t theo giây, e theo bar và u theo điểm phần trăm đầu ra. Khi ấy K_c và K_p có đơn vị điểm phần trăm/bar; K_i có đơn vị điểm phần trăm/(bar·s); K_d có đơn vị điểm phần trăm·s/bar. Nhân từng hệ số với đại lượng tương ứng phải cho cùng đơn vị của u trước khi cộng.
Ví dụ tính từng thành phần
Giả định u₀=40 điểm phần trăm, K_c=4 điểm phần trăm/bar, T_i=120 s và T_d=10 s. Dạng song song tương đương có K_p=4, K_i=0,033333333 điểm phần trăm/(bar·s), K_d=40 điểm phần trăm·s/bar.
Tại một thời điểm, e=0,50 bar; trạng thái tích phân được biểu diễn bởi J=∫e dt=18 bar·s, đã bao gồm lịch sử và điều kiện đầu được chọn. Điểm đặt đang hằng, PV tăng với tốc độ 0,020 bar/s. Dùng đạo hàm lý tưởng tại điểm này để kiểm đơn vị, tác động P=2,00 điểm phần trăm, I=0,60 điểm phần trăm và D=−0,80 điểm phần trăm.
Đầu ra đầy đủ là u=40+2+0,6−0,8=41,8 điểm phần trăm. D âm vì PV đang tăng, mặc dù e hiện vẫn dương. Thành phần đạo hàm phản ánh tốc độ thay đổi, không chỉ hướng lệch so với điểm đặt.
Nếu nhập 120 vào một ô yêu cầu K_i thay vì T_i, tác động tích phân không còn là 0,6 mà là 120×18=2.160 điểm phần trăm trong ví dụ. Đây là lỗi loại tham số, không thể sửa bằng cách chỉ giảm K_p rồi thử lại.
Phút và giây làm thay đổi hai hệ số theo hai chiều
Cùng bộ điều khiển trên có T_i=2 phút và T_d=1/6 phút. Khi thời gian trong phương trình tính bằng phút, K_i=2 điểm phần trăm/(bar·phút), còn K_d=0,666666667 điểm phần trăm·phút/bar. K_p không đổi vì nó không mang đơn vị thời gian.
Tài liệu NI được dẫn quy định T_i và T_d theo phút trong các PID VIs mô tả. [2] Nếu sao chép T_i=120 và T_d=10 từ một bảng dùng giây sang các ô dùng phút, thời gian tích phân tăng 60 lần nên tác động I yếu đi 60 lần; thời gian đạo hàm tăng 60 lần nên tác động D mạnh hơn 60 lần, với cùng tín hiệu xét theo thời gian thực.
Sự đảo chiều này dễ bị bỏ qua: tăng T_i làm K_c/T_i giảm, còn tăng T_d làm K_cT_d tăng. Khi tài liệu dùng “repeats per minute”, đại lượng lại liên quan nghịch đảo thời gian tích phân theo quy ước của nó. Cần chuyển bằng phương trình, không chỉ theo tên gần giống trên giao diện.
Chuẩn hóa theo dải đo làm thay đổi trị số gain
Giả định PV có dải 0–10 bar và đầu ra có dải 0–100 điểm phần trăm. Với e_n=e/10 và u_n=u/100, hệ số chuẩn hóa tương ứng là K_n=K_c×10/100=0,4. Sai lệch 0,50 bar trở thành 0,05 của toàn dải và tạo Δu_n=0,02, đúng 2 điểm phần trăm đầu ra.
Nếu cả hai được biểu diễn theo phần trăm dải, sai lệch là 5 điểm phần trăm PV và gain cũng có trị số 0,4 điểm phần trăm đầu ra trên điểm phần trăm PV. Không trộn e_n=0,05 với một đầu ra vẫn tính bằng 0–100 mà giữ nguyên mọi hệ số.
Nếu đổi dải PV thành 0–16 bar nhưng muốn giữ độ nhạy vật lý 4 điểm phần trăm/bar, gain chuẩn hóa phải thành 0,64. Giữ nguyên 0,4 sau đổi span sẽ làm hệ số vật lý giảm còn 2,5 điểm phần trăm/bar. Việc thay dải đo có thể thay hành vi vòng điều khiển nếu bộ tính dùng tín hiệu đã chuẩn hóa.
Đơn vị kỹ thuật ở đầu ra cũng cần được chuyển
Giả định lệnh 0–100% được ánh xạ tuyến tính thành 4–20 mA. Một điểm phần trăm tương ứng 0,16 mA, nên K_c của ví dụ tương đương 0,64 mA/bar nếu tính trực tiếp đầu ra theo dòng điện. Bias 40% thành 10,4 mA; đầu ra 41,8% thành 10,688 mA.
Tương tự, đổi áp suất từ bar sang kPa làm hệ số 4 điểm phần trăm/bar thành 0,04 điểm phần trăm/kPa. Lưu nguyên số 4 trong khi sai lệch đã tính bằng kPa làm tác động P mạnh hơn 100 lần. Các offset cố định của thang đo triệt tiêu trong e khi SP và PV được đổi nhất quán, nhưng các span vẫn quyết định gain.
Đạo hàm trên PV và bước thay đổi điểm đặt
Vì de/dt=dSP/dt−dPV/dt, khi SP hằng ta có de/dt=−dPV/dt. Control Guru giải thích rằng hai cách lấy đạo hàm chỉ tương đương trong điều kiện này; bước SP tạo tác động đột ngột nếu dùng đạo hàm sai lệch. [3]
Ví dụ độc lập: SP tăng 0,50 bar giữa hai mẫu cách nhau 0,10 s, còn PV chưa đổi. Sai phân đạo hàm sai lệch là 5 bar/s. Với K_d=40, riêng D tạo 200 điểm phần trăm trước giới hạn đầu ra. Đạo hàm trên PV cho tác động tức thời bằng không trong cùng phép sai phân.
Đổi sang đạo hàm PV không loại toàn bộ phản ứng với SP: thành phần P vẫn tăng 2 điểm phần trăm, còn I sẽ tích lũy sai lệch theo thời gian. Trong triển khai thực, nhánh D thường có lọc; một dạng là C_D(s)=K_d s/(1+T_f s), T_f tính bằng thời gian. Cần lưu cả thông số và cấu trúc lọc khi chuyển hệ số, vì một đạo hàm đã lọc không giống phép sai phân thô ở mọi tần số.
Một bước cập nhật rời rạc có thể tính tay
Xét một bước riêng với Δt=2 s, e trước bằng 0,54 bar và e hiện tại bằng 0,50 bar. Dùng tích phân hình thang, phần tăng của trạng thái I theo đơn vị đầu ra là ΔI=K_iΔt(e_k+e_prev)/2=0,034666667 điểm phần trăm. Nếu I trước là 0,50, I mới bằng 0,534666667.
Nếu SP hằng, PV đã tăng 0,04 bar trong hai giây; đạo hàm thô trên PV là 0,020 bar/s, nên D=−0,80. Đầu ra chưa giới hạn là 40+2+0,534666667−0,8=41,734666667%. Phép tính này khớp về dấu và đơn vị với mô hình liên tục, nhưng giá trị tích phân phụ thuộc lịch sử mẫu riêng đã chọn.
NI mô tả tích phân hình thang trong triển khai được dẫn. [2] Với cách rời rạc khác, phải ghi công thức tương ứng. Nếu quên nhân Δt khi cộng sai lệch, thay chu kỳ quét sẽ tự thay độ mạnh tích phân dù các con số chỉnh định trên màn hình giữ nguyên.
Điều kiện đầu, bão hòa và chuyển chế độ
Trong một kịch bản chuyển từ tay sang tự động, giả định u_manual=45%, u₀=40%, P=2% và D=−0,8%. Để đầu ra không nhảy tại thời điểm chuyển, trạng thái I theo đơn vị đầu ra phải được khởi tạo bằng 45−40−2−(−0,8)=3,8%. Đặt I=0 sẽ tạo u=41,2%, lệch ngay 3,8 điểm phần trăm.
Điều này chỉ bảo đảm sự liên tục tại thời điểm chuyển theo mô hình đã nêu, không bảo đảm đáp ứng tiếp theo. Khi cơ cấu đạt giới hạn, đầu ra tính toán và đầu ra thực cũng khác nhau; cơ chế chống tích phân quá mức phải xét sự khác biệt ấy. Tài liệu NI mô tả xử lý giới hạn cùng hiệu chỉnh tổng tích phân trong triển khai của họ. [2]
Một bộ tham số có thể chuyển giao được cần kèm phương trình PID, đơn vị SP/PV/u, span, đơn vị thời gian, chu kỳ cập nhật, cách tính D, lọc và trạng thái tích phân ban đầu. Tính tay một vài thời điểm như trên là phép kiểm cụ thể để phát hiện sai thang hoặc sai loại tham số trước khi đánh giá chất lượng chỉnh định của cả vòng.
Nguồn tham khảo
[1] pid — PID controller in parallel form — MathWorks, Control System Toolbox documentation. Truy cập ngày 09/11/2026.
[2] LabVIEW PID and Fuzzy Logic Toolkit API Reference — Implementing the PID Algorithm with the PID VIs — National Instruments. Truy cập ngày 09/11/2026.
[3] PID Control and Derivative on Measurement — Control Guru, Control Station Inc.. Truy cập ngày 09/11/2026.
Rà soát nội dung: 09/11/2026.


