Cơ học kết cấu và nền móng

Tải trọng, nội lực, biến dạng, ổn định và tương tác nền móng.
Nóng lên chưa đủ để xác định ứng suất Một thanh thẳng được nung nóng đều có xu hướng dài ra. Nếu nó được tự do dịch chuyển và không có nguồn kiềm chế khác, độ giãn ấy không tự sinh lực dọc. Ứng suất xuất hiện khi biến dạng thực bị buộc khác biến dạng nhiệt tự do. Vì vậy, biết nhiệt độ mà chưa biết liên kết chỉ mới xác định được một phần đầu vào. Bài viết dùng thanh đàn hồi một chiều với nhiệt độ đều trên tiết diện và dọc chiều dài. Đây là mô hình cơ học để hiểu tải nhiệt trong cấu kiện hoặc giá đỡ, chưa bao gồm ứng suất cục bộ do chênh nhiệt qua bề dày, thay đổi pha hoặc quá trình hàn. Các con số vật liệu và nhiệt độ bên dưới được chọn để minh họa. Tổng biến dạng gồm hai phần Gọi Tref là nhiệt độ tại trạng thái tham chiếu không ứng...
Tính một chuyển vị mà không cần viết toàn bộ đường võng Trong kiểm tra gối đỡ hoặc kết cấu phụ trợ, đôi khi chỉ cần độ dịch chuyển tại điểm nối thiết bị. Phương pháp năng lượng có thể tìm trực tiếp đại lượng ấy từ phân bố nội lực, tránh phải lập mọi hằng số của đường đàn hồi. Lợi ích càng rõ khi thanh đổi tiết diện hoặc hệ gồm nhiều phần tử nhưng chỉ cần một vài chuyển vị. Bài này dùng mô hình đàn hồi tuyến tính, biến dạng nhỏ, tải tăng chậm, gối không dịch và không có biến dạng nhiệt ban đầu. Những điều kiện này rất quan trọng: công thức rút gọn cho năng lượng đàn hồi không tự áp dụng nguyên dạng khi có ma sát trượt, khe hở đóng mở hoặc biến dạng dư. Công ngoại lực và hệ số một phần hai Với một lực P tăng từ không đến giá trị cuối...
Độ mềm có thể nằm ngoài cấu kiện đang kiểm Một khung thép có độ cứng lớn vẫn có thể dịch chuyển đáng kể nếu móng hoặc lớp đất bên dưới mềm. Khi người tính chỉ tăng tiết diện cột, hiệu quả đôi khi nhỏ hơn dự kiến vì phần lớn chuyển vị nằm trong bộ phận khác. Mô hình lò xo giúp định lượng vấn đề ấy, miễn là cách nối lò xo phản ánh đúng đường truyền lực và điều kiện chuyển vị. Lò xo trong bài này là một quan hệ tuyến tính giữa lực và chuyển vị của hệ đã giản lược, không nhất thiết là một chi tiết xoắn bằng thép. Giá trị độ cứng đều được giả định cho ví dụ. Chúng không phải thông số đất được khuyến nghị cho một địa điểm hoặc loại móng cụ thể. Tách ba thành phần của bài toán Đặt F=kδ, trong đó F có đơn vị lực, δ là chênh chuyển vị hai đầu...
Thanh giằng chịu dọc nhưng khung chuyển vị ngang Một thanh chéo có độ cứng dọc EA/L không có nghĩa hệ khung nhận đúng độ cứng đó theo phương ngang. Lực ngang chỉ là một thành phần của lực dọc; chuyển vị ngang cũng chỉ tạo ra một phần độ giãn thanh. Vì vậy cần chiếu cả lực lẫn chuyển vị, dẫn tới bình phương của hệ số góc trong công thức độ cứng. Bài này xây dựng một ô giằng lý tưởng để kiểm tra mối liên hệ ấy. Engineering Statics mô tả mô hình giàn với tải đặt tại nút và thanh hai lực nối bằng khớp lý tưởng. [1] Ta giữ các giả thiết về liên kết ấy, đồng thời cho phép giằng giãn đàn hồi để tính chuyển vị. Trọng lượng thanh, uốn thứ cấp và độ mềm bản mã chưa được đưa vào ví dụ. Đặt hình học và điều kiện chuyển vị Ô khung rộng B=3000 mm...
Khung chống tải ngang bằng những cơ chế nào? Một khung đỡ sàn thao tác hoặc tuyến ống có thể nhận lực ngang từ nhiều nguồn. Trước khi chọn tiết diện, cần hiểu tải được đưa xuống móng qua uốn cột, uốn dầm và lực dọc như thế nào. Mô hình một tầng hai cột là bài tập đủ nhỏ để tính tay nhưng vẫn chỉ ra được sai lầm thường gặp: coi dầm liên kết là tuyệt đối cứng rồi dùng độ cứng ấy cho mọi cấu hình. Bài này xét riêng một lực ngang giả định. Không gán nó cho một trận gió hoặc động đất cụ thể. Các hệ số tải và điều kiện công trình thực cần được xác định trong bài toán thiết kế riêng; ví dụ dưới đây tập trung vào tương thích chuyển vị và cân bằng lực. Sơ đồ và giả thiết Hai cột giống nhau cao H=4000 mm, khoảng cách tim B=6000 mm, ngàm tại...
Có thêm gối là có thêm điều kiện tương thích Dầm đi liên tục qua ba gối không thể được chia tùy ý thành hai dầm kê đơn. Tiết diện trên gối giữa vẫn truyền mômen và hai phần dầm phải có cùng góc quay tại chỗ nối. Nếu đặt khớp trong vào mô hình chỉ để tính nhanh, ta đã thay đổi kết cấu đang phân tích. Chương Indeterminate Systems của MIT đặt cân bằng, quan hệ lực–biến dạng và tương thích chuyển vị thành ba nhóm điều kiện để giải hệ siêu tĩnh. [1] Bài này sử dụng đủ ba nhóm cho một dầm hai nhịp bằng nhau, với các giá trị tự đặt. Mục tiêu là hiểu phản lực và ảnh hưởng ràng buộc, chưa phải thiết kế tiết diện hay liên kết. Sơ đồ và dữ liệu giả định Ba gối A, B, C nằm tại x=0, L và 2L. Mỗi nhịp dài L=6000 mm, tổng chiều dài 12000 mm. Gối A...
Vị trí đặt tải là một đầu vào của bài toán Một thiết bị đặt lệch về một gối làm hai phản lực khác nhau, nhưng độ võng lớn nhất không nhất thiết nằm ngay dưới thiết bị. Nếu điểm đang cần giữ cao độ là một đầu nối nằm cách đó một đoạn, kiểm chuyển vị chỉ tại điểm tải có thể bỏ sót vị trí bất lợi hơn. Hoạt động mô hình dầm của University of Waterloo cho người học thay vị trí lực điểm và điều kiện gối để quan sát thay đổi đường võng. [1] Bài này xây dựng một trường hợp bằng công thức và số liệu giả định. “Lệch” ở đây là lệch khỏi giữa nhịp theo chiều dài dầm; lực vẫn nằm trong mặt phẳng uốn, không lệch ngang khỏi tâm cắt. Sơ đồ cơ học và phạm vi Dầm AB dài L, tựa đơn ở hai đầu. Lực P hướng xuống đặt tại C, cách A đoạn a và cách B đoạn...
Tải tam giác không chỉ là một lực tổng Tải phân bố tăng tuyến tính là mô hình hữu ích để luyện cách chuyển từ cường độ tải sang nội lực. Trong một bài toán công trình, dạng tuyến tính chỉ nên dùng khi có cơ sở cho cách phân bố tải; nó không tự đại diện cho gió, áp lực đất hay tải thiết bị. Bài này chọn tải tam giác giả định để trình bày trọn chuỗi tính trên dầm kê đơn. Engineering Statics xác định hợp lực bằng diện tích dưới biểu đồ tải và đặt nó qua trọng tâm của biểu đồ; tải tam giác có vị trí hợp lực cách đầu lớn một phần ba chiều dài. [1] Quy đổi này rất thuận tiện khi tìm phản lực, nhưng phải trở lại phần tải thực ở mỗi phía mặt cắt khi tính nội lực. Định nghĩa sơ đồ và đơn vị Dầm AB có chiều dài L, gối trái tại x=0 và gối phải...
Đầu mút có thể chuyển vị vì cả dầm và chân đỡ Một tay đỡ cảm biến, sàn thao tác nhỏ hoặc dầm nhô khỏi khung thường được sơ bộ hóa thành công xôn. Mô hình chỉ hữu ích khi biết rõ điểm bắt đầu chiều dài tự do và liên kết nào ngăn chuyển vị, liên kết nào ngăn quay. Nếu chân thực tế có độ mềm, công thức của ngàm lý tưởng sẽ chỉ cho một phần chuyển vị. Bài giảng MIT trình bày dầm công xôn chịu lực đầu mút bằng cân bằng, quan hệ mômen–độ cong và hai điều kiện v(0)=0, v′(0)=0. [1] Bài này triển khai phép tính với số liệu tự đặt, sau đó thay đổi từng giả thiết để thấy vì sao cùng tổng lực vẫn có thể tạo đáp ứng khác nhau. Quy ước để tránh nhầm dấu Lấy trục x từ chân cố định đến đầu tự do, chiều dài L. Lực P hướng xuống tại x=L. Gọi v dương...
Cùng một thanh nhưng có nhiều bài toán ổn định Một thanh giằng có thể rất cứng trong mặt phẳng khung nhưng mềm theo phương vuông góc. Khi kiểm tra nén, chỉ chọn mômen quán tính lớn hoặc chỉ đo khoảng cách giữa hai nút trên bản vẽ mặt đứng có thể bỏ qua hướng mất ổn định dễ xảy ra hơn. Hệ giằng phụ cũng chỉ có tác dụng nếu thực sự giữ được chuyển vị theo hướng cần thiết. Bán kính quán tính r=√(I/A) là một cách biểu diễn phân bố diện tích đối với một trục; I và r phải thuộc cùng trục. [1] Bài này dùng một thanh chữ nhật giả định để tách ba ảnh hưởng: hình học tiết diện, chiều dài không được giữ và độ cong ban đầu. Các phép tính chưa phải kiểm tra sức kháng giằng theo tiêu chuẩn công trình. Thiết lập hai trục rõ ràng Cho tiết diện rộng...
Tải tới hạn là kết quả của một mô hình Một thanh nén có thể mất ổn định trước khi ứng suất trung bình đạt giới hạn chảy. Tuy nhiên, công thức Euler cũng có thể cho một con số lớn đến mức vật liệu không còn đàn hồi. Hai tình huống này cùng cho thấy không thể dùng một phép tính tải tới hạn để thay toàn bộ kiểm tra thanh chống, cột hoặc giằng trong công trình dầu khí. Tài liệu thí nghiệm MIT liên hệ tải mất ổn định với EI, chiều dài và điều kiện liên kết; dạng biến dạng tới hạn cũng phụ thuộc các điều kiện ấy. [1] Bài này xây dựng một phép tính lý tưởng và kiểm tra tính nhất quán của nó. Các kích thước, môđun và giới hạn vật liệu dưới đây đều là dữ liệu giả định phục vụ học tập. Những giả thiết tạo nên bài toán Euler Xét thanh ban đầu...
Không thể cộng các mômen quán tính nếu chưa thống nhất trục Một tiết diện ghép thường được tách thành các hình chữ nhật quen thuộc. Việc tra I = bh³/12 cho từng bản chỉ hoàn thành bước tính quanh trọng tâm riêng của bản đó. Nếu các trọng tâm không nằm trên cùng một đường, tổng các giá trị vừa tra chưa phải mômen quán tính của tiết diện ghép quanh trục chung. Định lý trục song song giúp chuyển từng phần về đúng trục cần tính. Bài sử dụng một tiết diện chữ T lý tưởng và các dữ liệu giả định, tập trung vào hình học mặt cắt. Kết quả không tự chứng minh các bản ghép đủ liên kết để cùng làm việc như một dầm. Vì sao xuất hiện phần Ad² Gọi η là tọa độ đo từ trục đi qua trọng tâm một diện tích A, và d là khoảng cách có dấu từ trục đang xét đến...
Trọng tâm tiết diện cần được xác định trước khi tính uốn Khi kiểm tra một tiết diện ghép từ các bản, vị trí giữa chiều rộng và giữa chiều cao của hình bao chưa chắc là trọng tâm hình học. Sai vị trí này làm sai khoảng cách đến mép và các phép chuyển trục dùng để tính mômen quán tính diện tích. Một phép tính hình học có vẻ nhỏ vì thế có thể ảnh hưởng đến nhiều bước phân tích tiếp theo. Trong bài, “trọng tâm tiết diện” được dùng theo nghĩa centroid của diện tích mặt cắt. Các ví dụ là hình học giả định, chưa chỉ định cấu tạo hàn hoặc khả năng làm việc chung của các bản. Ta tính vị trí trung bình của diện tích, chưa đánh giá sức chịu lực. Cơ sở là mômen diện tích bậc nhất Với mặt cắt có diện tích A, tọa độ trọng tâm thỏa x̄ = ∫x dA/A và ȳ...
Một trục quay vẫn có thể bị xoắn đàn hồi Trong truyền động cơ khí, tốc độ quay của trục và góc xoắn giữa hai mặt cắt là hai đại lượng khác nhau. Một trục có thể quay đều hàng trăm vòng mỗi phút, đồng thời mặt cắt đầu ra chậm góc so với đầu vào do biến dạng đàn hồi khi truyền mômen. Bài xây dựng các ví dụ giả định cho trục tròn, thẳng, đồng nhất, đàn hồi tuyến tính, chịu mômen xoắn quanh trục hình học. Bỏ qua uốn, lực dọc, tải dao động và biến dạng cục bộ ở đầu nối. Những điều kiện này giúp nhìn rõ quan hệ cơ học cơ bản trước khi xét một cụm truyền động thực. Từ biến dạng trượt đến mômen xoắn Với trục tròn trong mô hình đang xét, biến dạng trượt tại bán kính r liên hệ với tốc độ thay đổi góc xoắn theo chiều dài: γ = r dφ/dx. Bài giảng...
Lực cắt là hợp lực, ứng suất cắt là phân bố Biểu đồ nội lực cho biết một mặt cắt dầm truyền lực cắt V bằng bao nhiêu. Nó chưa cho biết ứng suất tại từng vị trí trong tiết diện. Lấy V chia diện tích tạo một giá trị trung bình; giá trị đó có thể thấp hơn đáng kể so với ứng suất trong phần bụng mỏng của dầm chữ I. Bài phân tích các tiết diện lý tưởng bằng mô hình dầm đàn hồi tuyến tính, với dữ liệu hoàn toàn giả định. Mục đích là đọc đúng các đại lượng I, Q và b trong công thức, không thay thế kiểm tra sức kháng cắt, mất ổn định bụng hoặc liên kết của kết cấu thực. Vì sao lực cắt liên quan đến sự thay đổi mômen Xét một đoạn dầm rất ngắn dx. Mômen uốn ở hai đầu khác nhau, nên hợp lực dọc do ứng suất uốn trên riêng phần diện tích phía trên...
Cùng một lượng vật liệu có thể chịu uốn rất khác nhau Một bản đặt đứng và bản đó đặt nằm có cùng diện tích, khối lượng trên đơn vị dài và vật liệu. Tuy vậy, ứng suất do một mômen uốn cho trước có thể khác đáng kể. Sự khác biệt đến từ cách diện tích được phân bố đối với trục uốn và khoảng cách từ trục trung hòa đến mép đang xét. Bài này dùng các tiết diện lý tưởng cùng những mômen giả định để giải thích ứng suất đàn hồi. Đây là phép phân tích mặt cắt, chưa phải kiểm tra đầy đủ một dầm trong nhà máy hoặc trên giàn. Ổn định tổng thể, mất ổn định cục bộ, liên kết và tác động lặp cần được xem theo bài toán tương ứng. Ba đại lượng gần nhau nhưng không thay thế nhau Mômen quán tính diện tích I = ∫y²dA đo sự phân bố diện tích quanh một trục...
Chuyển vị đầu thanh được tích lũy qua từng đoạn Một thanh nối hoặc chi tiết chịu lực có thể gồm nhiều đoạn khác đường kính, chiều dày và vật liệu. Đoạn chịu ứng suất lớn nhất chưa chắc đóng góp nhiều nhất vào chuyển vị ở đầu thanh. Muốn kiểm tra độ dịch chuyển tại một điểm lắp ráp, cần theo dõi cả chiều dài, tiết diện, môđun đàn hồi và lực dọc trên đường truyền lực. Bài sử dụng mô hình thanh thẳng chịu tải đúng tâm, biến dạng nhỏ, vật liệu đàn hồi tuyến tính và các mối nối truyền lực không trượt. Các kích thước và tải đều là dữ liệu giả định để giải thích phương pháp; ví dụ không chọn cấu tạo liên kết hay xác nhận khả năng chịu lực của một thiết bị thực. Từ biến dạng đơn vị đến độ giãn Trong bài giảng MIT, biến dạng dọc được biểu diễn...
Một lực dọc không luôn tạo ứng suất đều Thanh giằng, bản liên kết hoặc bộ phận treo của kết cấu dầu khí thường được mô tả bằng một lực dọc N. Phép chia N cho diện tích là bước kiểm tra cơ bản, nhưng kết quả còn phụ thuộc diện tích nào được dùng và lực đi qua đâu. Một lỗ, phần giảm chiều dày hoặc lệch tâm có thể làm phân bố ứng suất khác hẳn hình dung ban đầu. MIT gọi N/A là ứng suất dọc trục trung bình trên mặt cắt và đặt nó trong bối cảnh thanh mảnh có tiết diện đều hoặc thay đổi chậm. [1] Bài này chỉ phân tích mô hình cơ học với dữ liệu giả định. Các kết quả chưa bao gồm kiểm tra liên kết, ổn định, mỏi hay sức kháng theo một tiêu chuẩn thiết kế. Diện tích nguyên, diện tích thuần và diện tích hữu hiệu Đặt Ag là diện tích hình học của...
Vấn đề: dầm đủ bền vẫn có thể chuyển vị quá lớn Dầm đỡ sàn thao tác, tuyến ống hoặc một cụm thiết bị có thể chưa đạt đến ứng suất nguy hiểm nhưng chuyển vị đã ảnh hưởng tới căn chỉnh, cao độ và khoảng hở. Vì vậy, tính độ võng cần được đặt cạnh bài toán nội lực. Một kết quả ứng suất thấp không tự chứng minh rằng đầu nối thiết bị sẽ giữ đúng vị trí dưới tải làm việc. Bài viết khảo sát dầm thẳng, tiết diện không đổi, hai gối đơn, chịu tải phân bố đều theo chiều dài. Vật liệu được mô hình hóa đàn hồi tuyến tính; biến dạng và góc xoay nhỏ; bỏ qua biến dạng cắt. Đây là mô hình uốn dầm mảnh. Bài giảng của MIT trình bày quan hệ giữa mômen, độ cong và độ cứng EI, cùng giới hạn khi bỏ qua méo tiết diện do cắt. [1] Ví dụ bên dưới chỉ nhằm phân...
Bắt đầu từ đường đi của lực Một bệ đỡ, dầm sàn hay thanh đỡ thiết bị chỉ làm việc đúng như mô hình khi lực có đường truyền đến các gối và liên kết thực tế. Việc tính được phản lực bằng một phần mềm không tự chứng minh các gối đã được khai báo đúng. Một liên kết đặt là khớp trong mô hình có thể đang bị chi tiết thực kiềm chế xoay; một gối trượt có thể được khai báo khóa chuyển vị theo cả ba phương. Chương tĩnh học của MIT xây dựng điều kiện cân bằng từ tổng lực và tổng mômen trên vật thể được tách riêng. [1] Bài này dùng một dầm phẳng đơn giản để minh họa cách kiểm tra phản lực và nội lực, đồng thời phân biệt dữ liệu tải với giả thiết liên kết. Các số liệu đều giả định, không đại diện cho một bệ máy được thiết kế sẵn. Mô hình, chiều...
Top